ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

सौभाग्यभास्करव्याख्या । २०१
सर्वज्वरार्तिशमनं दीर्घायुष्यप्रदायकम् ।
पुत्रप्रदमपुत्राणां पुरुषार्थप्रदायकम् ॥ २३७ ॥
इदं विशेषाच्छ्रीदेव्याः स्तोत्रं प्रीतिविधायकम् ।
परिसमाप्तौ । तेनापमृत्यूनामायुर्मध्य एव प्रसक्तिः । वर्तितैलादिसाचिव्येऽपि चण्डवा-
तादिकृतदीपनाशवदिति सूचितम् ॥ २३६ ॥ सर्वे ज्वरा ऐकाहिकादिसान्निपातिकान्ताः ।
आर्तिस्तत्प्रयुक्ता शिरस्तोदादिरूपा पीडा तेषां शमनं नाशकम् । अथवा सर्वेषां ये रोगा
इत्यादिर्रीत्या पदचतुष्टयं व्याख्येयम् । तेन जातेष्ट्यादिवत्फलसाधनयोर्वैयधिकरण्यमपि
सिद्ध्यति । ततश्चान्यनिष्ठफलोद्देशेनान्यस्यापि साधने प्रवृत्तिरिह युक्तेति मन्तव्यम् ।
रोगैरेव सिद्धे ज्वरात्योः पार्थक्येन ग्रहणं गोबलीवर्दन्यायेन । यद्वा वक्ष्यमाणकाम्यप्रयो-
गानुसारेण पार्थक्यम् । तत्र रोगशान्त्यादिचतुरवयवैकफलकप्रयोगकथनोत्तरं तत्तद्वय-
वमात्रफलकानां प्रयोगाणां वक्ष्यमाणत्वात् । अतएव दीर्घायुष्यपदस्याप्ययमर्थः
सिद्ध्यति । दीर्घं पूर्णं यत् आयुषो भाव आयुष्यं दीर्घायुष्ट्वं शतमानत्वं तस्य प्रदायकं
तद्विघातकग्रहविषादिबाधानिरासकमिति । यद्वा आयुरेवायुष्यं दीर्घशतमानादधिकमा-
युष्यं येभ्यस्तेषां गुटिकौषधियोगसिद्ध्य्वादीनां प्रदायकं तत्प्राप्तिकरापूर्वसंपादकमिति ।
तेन न कालमृत्युনিবারणेन गतार्थता । अपुत्राणां पुत्रकामवद्द्वानाम् । सपुत्राणां सिद्धे
इच्छाविरहादपुत्रेष्वेव प्रायः पुत्रकामनादर्शनात्तथोक्तम् । अतएवैकपुत्रामृतप्रजादीनां
वन्ध्यास्वेव गणना स्मृतिषु । तेन सपुत्राणामपि पुत्रान्तरेच्छायामत्राधिकारः । अपुत्रा-
णामपि पुत्रकामाभावे पुत्रकामप्रयोगे नाधिकार इति सिद्ध्यति । तेन च तत्तत्कामना-
यास्तत्तत्फलप्रयोगाधिकारितावच्छेदकत्वं सूचितम् । नचानेकफलविषयकसमूहालम्बना-
त्मककामनावतः सर्वप्रयोगेष्वधिकारात्तेन कः प्रयोगः प्रथमोऽनुष्ठेय इत्यत्र विनिगम-
नाविरह इति वाच्यम् । तन्त्रेण सर्वफलप्रदस्यैकस्यैव प्रयोगस्यानुष्ठातुं शक्यत्वात् ।
नचैवं सति 'तत्र सर्वेऽविशेषा'दिति चातुर्थिकाधिकरणविरोधः । तत्र हि सर्वकामप्र-
ददर्शपूर्णमासज्योतिष्टोमादेः सकृदनुष्ठानेनैकमेव फलं भवतीति सिद्धान्तितत्वादिति
वाच्यम् । अल्पप्रदकर्मस्वेव तदधिकरणन्यायानां व्यवस्थितत्वात् । देवताप्रीतेस्तु
लोकविलक्षणत्वात् । अतएवोक्तं 'लोकातीता गुणातीता सर्वातीता शमात्मिके'ति ।
कर्मखपीढशन्यायस्यर्थ्यन्तरैरङ्गीकाराच्च । यदुक्तं हिरण्यकेशिसूत्रे 'एकप्रयोगे सर्वान्कामा-
न्कामयीत प्रयोगपृथक्त्वे चैकैक'मिति । वैषयिककामनासामान्याभाववतोऽप्यत्राधिकार
इत्याह—पुरुषार्थेति । पुरुषैर्बुद्धिमद्भिरर्थ्यत इति पुरुषार्थो मोक्षः । निष्कामोऽपि
मोक्षफलकप्रयोगेऽधिक्रियत इति भावः । वस्तुतश्चतुर्वर्गप्रदायकमित्येवार्थः । संकोचे
मानाभावात् । उक्तंच पद्मपुराणे पुष्करखण्डे आह्निकप्रकरणे 'अतःपरं च देवानामर्र्चनं
कारयेद्बुधः । गणेशं पूजयेद्यस्तु विघ्नस्तस्य न बाधते । आरोग्यार्थेऽर्चयेत्सूर्यं धर्ममोक्षाय
माधवम् । शिवं धर्मार्थमोक्षाय चतुर्वर्गाय चण्डिका' मिति ॥ २३७ ॥ ननु बहुफलप्रदत्वे