कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( २ )
किना भग्नमनोरथा सती हृदयेन रूपं निनिन्द । ( तथा ) हि चारुता
प्रियेषु सौभाग्यफला ।
NOTES :—पार्वती-पर्वतस्य अपत्य स्त्री पार्वती ( पर्वत+अण्
+ङीप्) The daughter of Mountain, i e, the Himalaya
The suffix अण् is added in the sense of ' a descendant
of' by 'तस्य अपत्यम् ' पाणिनि ४ १ ६२ Then ङीप् is added
to make it feminine तथा—as described in the following
verse—'क्रोधं प्रभो संहर संहरेति यावद्गिरः खे मरुतां चरन्ति ।
तावत्स वह्निर्भवनेत्रजन्मा भस्मावशेषं मदनं चकार ।' कुमारसम्भव
३.७२• समक्षं—(सं+अक्षि+टच् ) in her presence It is an
अव्ययीभाव compound formed in the sense of nearness
( सामीप्य ) by 'अव्ययं विभक्तिसमीपसमृद्धि० ' पाणिनि २.१.६
अक्षि is made अक्ष by the addition of टच् by 'अव्ययीभावे
शरत्प्रभृतिभ्यः' पाणिनि ५.४.१०४ मनोभवं—मनसि भवम् ;
मनस भवः यस्य सः Mind-born, i e, Cupid दहता—
burning Instrumental singular of दहत्, Present
Participle of √दह् to burn पिनाकिना—( पिनाक+इनिः )
पिनाकः धनुः यस्य स पिनाकिन्, तेन । पिनाक being the name
of the bow of Shiva, he is known as पिनाकिन् । 'पिनाको-
ऽजगवं धनुः' इत्यमरः । भग्नमनोरथा—( √भञ्ज्+क्तः ) भग्नः
मनोरथ. यस्याः सा one whose wishes are disappointed
Cupid being turned to ashes, Parvati had lost hopes
of her union with Shiva सती—Feminine Present
Part of √अस् to be निनिन्द-कुत्सितवती blamed ;
cursed Perfect ( लिट् ) of √णिदि कुत्सायां third person,
singular. Parvati cursed her beauty because it failed