काव्यप्रकाश (आचार्य मम्मट - सम्पूर्ण १० उल्लास सटीक)

CHAPTER I 7
अतादृशि गुणीभूतव्यङ्ग्यं व्यङ्ग्ये तु मध्यमम् ।
अतादृशि वाच्यादनतिशायिनि । यथा--
ग्रामतरुणं तरुण्या नववञ्जुलमञ्जरीसनाथकरम् ।
पश्यन्त्या भवति मुहुर्नितरां मलिना मुखच्छाया ॥ ३ ॥
अत्र वञ्जुललतागृहे दत्तसंकेता न गतेति व्यङ्ग्यं गुणीभूतं
तदपेक्षया वाच्यस्यैव चमत्कारित्वात् ॥
शब्दचित्रं वाच्यचित्रमव्यङ्ग्यं त्ववरं स्मृतम् ॥ ५ ॥
चित्रमिति गुणालंकारयुक्तम् । अव्यङ्ग्यमिति स्फुट-
प्रतीयमानार्थरहितम् । अवरम् अधमम् । यथा--
स्वच्छन्दोच्छलदच्छकच्छकुहरच्छातेतराम्वुच्छटा-
मूर्च्छन्मोहमहर्षिहर्षविहितस्नानाह्निका ह्नाय वः ।
When the suggested meaning is not dominant, as described
above, the poetry is but of middle excellence, and is called
the Poetry of Subordinate Suggestion—(5)
Example.—“There is a cloud on the face of the
young damsel at the sight of the country youth, with a
bunch of fresh Vañjula flowers.”
Here the suggested meaning—‘thou hadst promised
to bear me company in the Vañjula-bower, but thou never
didst go there,’ is subordinate to the more beautiful ex-
pressed meaning ‘cloud on the face.’
Non-suggestive poetry, consisting of fanciful words and
meanings, is of the inferior kind called ‘Fanciful’ by the
learned.—(5)
Fanciful—that, is possessing ‘merits’ and ‘figures,’
non-suggestive, i.e., devoid of any clearly suggested
meaning, ‘inferior’—of the lowest kind. Example :
svachhandochchhaladachchhakachchhakuharachchhātētarāmbuchchhatā
mūrcchhanmohamaharṣiharṣavihitasnānāhnikāhnāya vaḥ ।