काव्यप्रकाश (आचार्य मम्मट - सम्पूर्ण १० उल्लास सटीक)

X V
to be found in the elaborate Sanskrit Introduction (from which
many of the facts stated above have been taken) to his edition of it,
(with his own—the latest, perhaps the best, and certainly the fullest
commentary), by the eminently learned Mahāmahopadhyāya Pandit
Vāmanāchārya Zhalkīkar of Poona.
In bringing the above remarks to a conclusion, I have to thank
the gentlemen who have, in one way or another, helped me in the
मीतामुदितमयूरीमुदिरमुदारमहं कलये ॥ १ ॥ मौलौ निधाय पाणी वाणीमनिशं नमस्कृत्य । पण्डित-
राजः कुरुते टीकां काव्यप्रकाशस्य ॥ २॥ इयताऽपि बुद्धिविभवेन मोहतो यदमूष्य भावशतवर्णनोधमः ।
अपि सत्सु सत्सु गुणभावगौरवादवधेहि बाणिकरवाणि साहसम् ॥३॥ वलिशादपि वक्रहृदः कुलिशादपि
कठिनकर्माण.। गरलादपि मर्मभिदो ये केचन तान्नमस्कार्मं ॥४॥ हरमौलिगलितगङ्गावीचिविचित्रिताशया
सुधिय. । मत्कृतिमतिदीर्घकृपादृक्पातसुधारसेन सिञ्चन्तु ॥ ५ ॥ प्रथमत. प्रेक्षावत्प्रवृत्तिनिमित्तत्वेन
प्रयोजनाभिधेयसम्बन्धस्याभिधातुमुचितस्यानभिधाभाद् भारतीस्तुतिमत्यात्मकमङ्गलस्य समाप्तौ व्यभि-
चारात् फलान्तरस्याभावात् ... प्रथमश्लोकमवतारयति ग्रन्थान्तरम्भ इति ।। and ends thus :
उल्लासमुपसंहरति तदेत इति । इतीति ग्रन्थसमाप्तौ ॥ इति महामहोपाध्याय श्रीमत्पण्डितराजविरचिता-
काव्यप्रकाशटीकाया दशमोल्लासः ॥ The MS. found is dated शाके १५५९ (A. C.
1637) (2) By Mahāmahopādhyāya Gokula-Nātha Upādhyāya. This
begins thus • नत्वा परमात्मानं श्रीगोकुलनाथशर्मणा रचिता । काव्यप्रकाशिकायटीका प्रीत्यै
सूनामस्तु ॥ १ ॥ कारिकानिबद्धमङ्गलश्लोकानुवचना देवानुषङ्गिकविघ्नध्वंससिद्धौ वृत्तिकारो न मङ्गलम्
प्रणीतवान् न चोपनिबबन्ध । किन्तु कारिकाप्रबन्धमारिप्समानस्य ग्रन्थकृत प्रथमम् मङ्गलमाचरतो
निबध्नतश्च निष्फलकर्मकर्तृ त्वादनवधेयवचमत्वशङ्कामपाकर्तुमवतारयन्नानुषङ्गिकमङ्गलसम्पत्तये मौल-
म्पद्यमनुवदति ग्रन्थेत्यादिना जयतीत्यन्तेत । अधिकरणसमूहः शास्त्रम् . . . ॥
The MS. found does not extend to the end.¹ (3) By Kallyāna
Upādhyāya—only fragments of this work have been found.
In a foot-note in connection with commentary No 25, the Sanskrit
Introduction says that it is by Vāchaspati Mishra, the "सर्वतन्त्रज्ञः"
I venture to point out that this is an oversight : because the Vāchas-
pati Mishra, who is generally styled 'सर्वतन्त्रज्ञ'—the author of "Bha-
matī" &c.—is much older than Mammaṭa, and further, this author
has enumerated all his works at the end of "Bhāmatī" where no
mention is made of any commentary on the Kāvya-Prakāsha. The
Vāchaspati Mishra who wrote a commentary on the Kāvya-Prakāsha,
is the legist, the author of a series of Dharmasāshstra works—Āchāra-
chintāmaṇi, &c.
[ 1. Fragment extending up to the chapter V edited by Kavi-
shekhara Badarinatha Jha and published by the Sanskrit University,
Varanasi 1961. ]