काव्यालङ्कार (आचार्य भामह - भारतीय काव्यशास्त्र एवं अलङ्कार-सिद्धान्त मूल महाग्रन्थ सटीक)

FIRST PARICCHEDA 5
भाति शशी भाति त्रियामा. वाचि विदग्धता वाग्विद्ग्धता Proficiency
in speech, eloquence.
गुरुपदेशादध्येतुं शास्त्रं जडधियोऽप्यलम् ।
काव्यं तु जायते जातु कस्यचित्प्रतिभावतः ॥ ५ ॥
5. It is easy for dullards too to master the
science by instruction from teachers whereas poetry
dawns rarely and on an only person endowed with
genius.
5. जडा धीः येषां ते जडधियः Persons of dull intellect.
अलं = समर्थाः. A knowledge of sciences can be acquired
by the instruction of teachers whereas कवित्व is a
natural gift. काव्य arises very rarely. जातु At one
time; and that too on one endowed with genius.
प्रतिभा Genius, also called शक्ति. A poetic effusion is
impossible without genius. That the poetry of
great poets reveals a unique genius is brought out
in Dhvanyāloka thus:—
सरस्वती स्वादु तदर्थवस्तु निष्यन्दमाना महतां कवीनाम् ।
अलोकसामान्यमभिव्यनक्ति प्रतिस्फुरन्तं प्रतिभाविशेषम् ॥
The rarity of genius is also set out in Agni
Purāṇa cited in Sāhityadarpaṇa thus:—
नरत्वं दुर्लभं लोके विद्या तत्र सुदुर्लभा ।
कवित्वं दुर्लभं तत्र शक्तिस्तत्र सुदुर्लभा ॥
The scarcity of poets endowed with genius is
set out by Nīlakaṇṭha Dīkṣita in a verse setting