काव्यालङ्कार (आचार्य भामह - भारतीय काव्यशास्त्र एवं अलङ्कार-सिद्धान्त मूल महाग्रन्थ सटीक)

SECOND PARICCHEDA 119
at the basis of all charming poetry. There is an
element of Atiśayokti in all figures of speech.
Daṇḍin endorses the same opinion as follows:—
अलंकारान्तराणामप्येकमाहुः परायणम् ।
वागीशमहितामुक्तिमिमामतिशयाह्वयाम् ॥
Kāvyādarśa II—220.
Dhvanyāloka at page 208 also states that Ati-
śayokti is at the root of all Alaṁkāras and contri-
butes to the eminence of poetry. See the following
extract therefrom at page 207. प्रथमं तावदतिशयोक्तिगर्भता
सर्वालंकारेषु शक्यक्रिया । कृतैव च सा महाकविभिः कामपि काव्यच्छायां पुष्य-
तीति । कथं ह्यतिशययोगिता स्वविषयौचित्येन क्रियमाणा सती काव्ये नोत्कर्षमावहेत् ।
भामहेनाप्यतिशय लक्षणे यदुक्तं—सैषा सर्वैति, तत्रातिशयोक्तिर्यमलंकारमधितिष्ठति
कविप्रतिभावशात् तस्य चारुत्वातिशययोगः अन्यस्यालंकारमात्रतैवेति सर्वालंकार-
शरीरस्वीकरणयोग्यत्वेनाभेदोपचारात् सैव सर्वालंकाररूपेत्ययमेवार्थोऽवगन्तव्यः ।
Kāvyaprakāśa in the 10th Ullāsa while dealing
with the Alaṁkāra विशेष, says—सर्वत्र, एवंविधविषयेऽतिशयोक्ति-
रेव प्राणत्वेनावतिष्ठते. तां विना प्रायेणालंकारत्वायोगात् । अत एवोक्तम्—सैषा
सर्वत्र वक्रोक्तिः...विना ॥ Verse cited also by Premachandra
in his commentary on Kāvyādarśa II-220 with सर्वत्र
for सर्वैव. Verse quoted also by Hemachandra in his
Ṭīkā on Kāvyānuśāsana, page 267 (सैषा सर्वैव).
हेतु-सूक्ष्म-लेशाः अनलंकाराः ।
हेतुश्च सूक्ष्मो लेशोऽथ नालंकारतया मतः ।
समुदायाभिधानस्य वक्रोक्त्यनभिधानतः ॥ ८६ ॥