काव्यालङ्कार (आचार्य भामह - भारतीय काव्यशास्त्र एवं अलङ्कार-सिद्धान्त मूल महाग्रन्थ सटीक)

116 BHĀMAHĀLAṄKĀRA
अतिशयोक्त्यलंकारः (9)
निमित्ततो वचो यत्तु लोकातिक्रान्तगोचरम् ।
मन्यन्तेऽतिशयोक्तिं तामलंकारतया यथा ॥ ८१ ॥
81. A statement which for some reason refers
to an idea surpassing the ordinary experience is
known as Atiśayokti as a figure of speech. Example
follows.
81. This verse defines अतिशयोक्ति—Hyperbole.
Something transcending the ordinary experience in
the world, its description being based upon some
reason, constitutes Atiśayokti. Bhāmaha refers to
only one type of Atiśayokti. Alaṁkārasarvasva re-
fers to five types. भेदेऽभेदः । अभेदे भेदः । संबन्धेऽसंबन्धः । असं-
बन्धे संबन्धः । कार्यकारणपौर्वापर्यविध्वंसश्च. Chandrāloka refers to
six other types—अक्रमातिशयोक्ति, अत्यन्तातिशयोक्ति, चपलातिशयोक्ति,
संबंधातिशयोक्ति, भेदकातिशयोक्ति and रूपकातिशयोक्ति to which Ku-
valayānanda adds one more variety viz., सापह्वाति-
शयोक्ति. The fundamental principle of Atiśayokti is
exaggeration. The next two verses are two illus-
trations for Atiśayokti.
स्वपुष्पच्छविहारिण्या चन्द्रभासा तिरोहिताः ।
अन्वमीयन्त भृङ्गालिवाचा सप्तच्छदद्रुमाः ॥ ८२ ॥
82. The Saptaparṇa trees obscured by the
moonlight which stole the hue of their own flowers
were inferred from the hum of bees.