कौषीतकि ब्राह्मण (शाङ्खायन ब्राह्मण - उदय प्रणीत व्याख्या सहित सटीक)

कौषीतकिब्राह्मणे — XXII, ५, १–६, ४ (पृ. १०६)

तृतीयमहरसावेव लोक आयतनेन ।१। वरुणो जगती सप्तदशः स्तोमो वैरूपं साम
।२। तन्नवस्य निदानम् ।३। तस्यैतानि छन्दोरूपाणि ।४। चक्रवदुत्तमे पदे सदैवम् ।५।
यद् वै भूतानुवादि तच्चक्रवत् ।६। अश्वावद् गोमद् रथवद् गतवत् स्थितवद्दन्तवत्
सोदर्कमनिरुक्तं सप्रभृतीति ।७। युक्ष्वा हि देवहूतमानित्याज्यम् ।८। तदाहुर्यद्दन्तस्तृतीय-
महरथ कस्माद् युक्तवदाज्यमिति ।९। एतेन वा अह्ना देवाः स्वर्गँल्लोकमायन् ।१०।
युक्ता वै तदायन् ।११। तस्मादिति ब्रूयात् ।१२। अश्वाँ अग्रे रथीरिवेति रथवत् ।१३।
तदेतस्याह्नो रूपम् ।१४। गायत्रं गायत्रप्रातःसवनो ह्येष त्र्यहः ।१५। इति नु व्यूळ्हे
।१६। उद्वत्यैतत् त्वमग्ने वसूँरिहेति समूळ्हे तस्योक्तं ब्राह्मणम् ।१७। औष्णिह आत्रेयः
प्रउगः ।१८। जागतं वै तृतीयमहः ।१९। तद् यदौष्णिह आत्रेयस्तृतीयस्याह्नः प्रउगः
।२०। तत् प्रातःसवनं जगती भजते ।२१। त्र्यर्थमा मनुषो देवतातेति मरुत्वतीयम् ।२२।
त्रीति तत् तृतीयस्याह्नो रूपम् ।२३। यद् द्याव इन्द्र ते शतमिति वैरूपस्य स्तोत्रियः
।२४। शतं भूमीरुत स्युरिति निनर्तिः ।२५। अन्तस्तृतीयमहः ।२६। नीव वा अन्तं
गत्वा नृत्यति ।२७। कद्रचङ् हि तत इयात् ।२८। यदिन्द्र यावतस्त्वमित्यनुरूपः ।२९।
शिक्षेयमिन्महयते दिवेदिव इति निनर्तिः ।३०। अन्तस्तृतीयमहः ।३१। नीव वा अन्तं
गत्वा नृत्यति ।३२। कद्रचङ् हि तत इयात् ।३३। इन्द्र त्रिधातु शरणमिति त्रिवान् प्रगाथः
।३४। त्रिधात्विति तत् तृतीयस्याह्नो रूपम् ।३५। अहं भुवं वसुनः पूर्व्यस्पतिरितीन्द्र-
सूक्तम् ।३६। अहमहमिति सप्रभृति ।३७। यथा वै सोदर्कमेवं सप्रभृत्यन्तरूपं जागतम्
।३८। जागतं वै तृतीयमहः ।३९। तदेनत् स्वेन छन्दसा समर्थयति ।४०। यो जात
एव प्रथमो मनस्वानित्येतस्मिंस्तैष्टुभे निविदं दधाति ।४१। तदेतदिन्द्रतनुसूक्तम् ।४२।
एतस्मिन् ह गृत्समदो बाभ्रवो निविदं दधदिन्द्रस्य प्रियं धामोपजगाम ।४३। उप
ह वा इन्द्रस्य प्रियं धाम गच्छति जयति परं लोकं य एतस्मिन्सूक्ते निविदं दधाति ।४४।
तस्य तदेवान्तरूपं यद् भूतानुवादि यो दासं वर्णमधरं गुहाकरिति ।४५। यदेतद् भूतमि-
वाभि ।४६। सोदर्कं भवति तद् द्वितीयमन्तरूपम् ।४७ ॥५॥

---

¹ L. P. Here ends Khaṇḍa 3
² IO. omits
³ L. P. निनृत्तिः
⁴ L. इन्द्र
⁵ L. P. सामप्रगाथः
⁶⁻⁶ L. P. omit
⁷ L. भार्गवो; (var.) as here
⁸ L. P. ॰जगामेति
⁹ L. P. Here ends Khaṇḍa 4

---

अभि त्वा देव सवितरितिभिवाननुचरः ।१। पृष्ठानामेव नानत्वाय ।२। तदा-
हुर्यदन्तस्तृतीयमहरथ कस्मादभिवाननुचर इति ।३। एतेन वा अह्ना देवाः स्वर्गँल्लोक-

---

पृष्ठषडहः — XXII, 6, ५– ३५ (पृ. १०७)

मायन् ।४। अभिप्रेप्सन्तो वै तदायन् ।५। तस्मादिति ब्रूयात् ।६। उदु ष्य देवः सविता
हिरण्यया घृतवती भुवनानामभिश्रियेति घृतवती तयोरुक्तं ब्राह्मणम् ।७। अनश्वो जातो
अनभीशुरुक्थ्य इत्यार्भवम् ।८। रथस्त्रिचक्रः परि वर्तते रज इति ।९। त्रिचक्र इति तत्
तृतीयस्याह्नो रूपम् ।१०। परावतो ये दिधिषन्त आप्यमिति वैश्वदेवम् ।११। परावत
इति ।१२। अन्तो वै परावतः ।१३। अन्तस्तृतीयमहः ।१४। अन्तेऽन्तं दधाति ।१५।
अर्धर्चोदर्काणि ह वा एकानि सूक्तानि भवन्ति ।१६। पदोदर्काण्येकानि ।१७। अर्धपदो-
दर्काण्येकानि ।१८। अथैतत् तृतीयपदोदर्कम् ।१९। तत् तृतीयस्याह्नो रूपम् ।२०।
वैश्वानराय धिषणामृतावध इति वैश्वानरीयम् ।२१। घृतं न पूतमग्नये जनामीति घृतवत्
तस्योक्तं ब्राह्मणम् ।२२। धारावरा मरुतो धृष्ण्वोजस इति मारुतम् ।२३। धारावरा
इति निनर्तिः ।२४। अन्तस्तृतीयमहः ।२५। नीव वा अन्तं गत्वा नृत्यति ।२६। कद्रचङ्
हि तत इयात् ।२७। त्वमग्ने प्रथमो अङ्गिरा ऋषिरिति जातवेदसीयम् ।२८। त्वं त्वमिति
सप्रभृति ।२९। यथा वै सोदर्कमेवं सप्रभृत्यन्तरूपम् ।३०। अमुंल्लोकं तृतीयेनाह्नाप्नुवन्ति
।३१। जगतीं छन्दः सप्तदशं स्तोमं वैरूपं साम ।३२। प्रतीचीं दिशं वर्षा ऋतूनाम् ।३३।
आदित्यान् देवान् देवजातम् ।३४। वरुणमधिपतिं वरुणमधिपतिम् ।३५ ॥६॥

---

¹⁻¹ L. P. omit
² L. P. ॰दर्कमेव
³ L. P. निनृत्तिः
⁴ L. P. omit; here ends Khaṇḍa 5. There is no ending of the Chapter

---

इति तृतीयदशके द्वितीयोऽध्यायः