कात्यायन श्रौतसूत्रम् (शुक्ल यजुर्वेद काण्व-माध्यन्दिनीय श्रौत-कर्मकाण्ड सटीक)

१६ कात्यायनश्रातसूत्रम् ।
सर्वदा। अतस्त्रैवणिकस्य रथकारस्याभावात्, विचारहितस्यापि ऋभुसौधन्वन-
सात्वनापरपर्यायस्य जात्यन्तरस्य रूढ्यवगतस्य वचनादाधानेऽधिकारो भवति ।
अत्र पार्थसारथिमिश्रा आहुः। रथकारस्यैव ऋभुसौधन्वनसात्वताद्यपर-
नामधेयस्याऽऽधानान्तरं वर्षासु विधीयते वचनात्। नहि वचनस्य किञ्चिदश-
क्यमस्ति। तेन तावद्रूढिबलेन योगं बाधित्वा सौधन्वनानामाधाने विहिते तद्व-
लेनैव यथाकञ्चिन्मात्रौपयिकं विद्यार्जनमपि विनोपनयनमाक्षिप्यते। स्वाध्याय-
विधिविहिताध्ययनाङ्गत्वान्दुपनयनस्य रथकारस्य तदभावादाधानविधिनेव विद्या-
र्जनमाक्षिप्यते। नचास्याऽऽधानसम्भवेऽपि क्रत्वधिकारः सम्भवति। विद्याभावात्।
आधानविधिस्तु तावन्मात्रोपक्षीणत्वान्नक्रतुष्वधिकारं कल्पयितुमर्हति । तेन
प्रधानकर्मैव तस्याधानं विश्वजिदादिवत्कल्प्यफलम्। नचास्याऽऽहवनीयाद्युत्पा-
दकत्वम्, अर्थकर्मत्वेनाग्निसंस्कारानर्हत्वात् । तस्मादाधानं प्रधानकर्म रथकार-
स्य विधीयत इति ॥११॥
रथकारस्याधान इत्येवमादीनां सूत्राणामपरा व्याख्या। रथकारस्याधा-
नेऽधिकारो भवति तत्र श्रुतत्वादित्युक्तम् । रथकारशब्दस्तु जात्यन्तर एव रूढः।
अतो यौगिकाशङ्कैवनास्ति। अतः प्रकारान्तरेण व्याख्यानं क्रियते। रथकारस्य
किमाधानमात्रेऽधिकार उत त्रैवर्णिकवत्सर्वकर्मस्वपीति ? तत्र