कथासरित्सागर : प्रथम खण्ड (लम्बक १ से ५)

३३४ कथासरित्सागर
स्मरन्विद्याप्रपञ्चं स पश्यंश्चैवाङ्गुलीयकम्।
विषादविस्मयावशवशाः सोऽभूद् विद्रूपकः ॥२४०॥
अचिन्तयच्च तस्याः स वचः स्वप्नमिव स्मरन् ।
गता ताम्रलिप्तेयैव सा ममोदयपर्वतम् ॥२४१॥
तन्मयाप्याशु तत्रैव गन्तव्यं तदवाप्तये ।
न चैव लोकदृष्टं मां मुक्त्वा राजा परित्यजेत् ॥२४२॥
तस्माद्युक्तिं करोमीह कार्यं सिद्ध्यति मे यथा।
इति सञ्चिन्त्य मतिमान् रूपमन्यत्स शिश्रिये ॥२४३॥
जीर्णवासा रजोलिप्तो भूत्वा देवीगृहात्ततः ।
निरगाच्च 'हा भद्रे ! हा भद्रे इति स ब्रुवन् ॥२४४॥
सत्वरं च विलोक्यैनं जनास्तत्क्षणवर्तिनः ।
सोऽयं विद्रूपकः प्राप्त इति कोलाहलं व्यधुः ॥२४५॥
बुद्ध्वा च राजा निर्गत्य स्वयं दृष्ट्वा तथाविधम् ।
उन्मत्तचेष्टोऽवष्टभ्य स नीतोऽभूत् स्वमन्दिरम् ॥२४६॥
तत्र स्नेहाकुलैर्यद्यदुक्तोऽभूद् भृत्यबान्धवैः ।
तत्र तत्र स 'हा भद्रे' इति प्रत्युत्तरं ददौ ॥२४७॥
वस्त्रोपदिष्टैरभ्यङ्गैरभ्यक्तोऽपि स तत्क्षणम् ।
अङ्गमूद्धूलयामास भूरिणा भस्मरेणुना ॥२४८॥
स्नेहेन राजपुत्र्या च स्वहस्ताभ्यामुपाहृतः ।
माहारस्तेन सहसा पादेनाहत्य विक्षिपे ॥२४९॥
एवं स तस्थौ कतिभिर्द्दिवसैस्तत्र निःस्पृहः ।
पाटयन्निजबस्त्राणि कृतोन्मादो विद्रूपकः ॥२५०॥
अशक्यप्रतिकारोऽयं तत्किमर्थं कदर्य्यते ।
त्यजेत् कदाचन प्राणान् ब्रह्महत्या भवेत्ततः ॥२५१॥
स्वच्छन्दचारिणस्त्वस्य कारणं कुशलं भवेत् ।
इत्यालोच्य स चादित्यसेनो राजा मुमोच तम् ॥२५२॥
ततः स्वच्छन्दचारी सप्रन्यद्युः साङ्गुलीयकः ।
धीरो भद्रां प्रति स्वरं स प्रतस्थे विद्रूपकः ॥२५३॥
गच्छन्नहःरहः प्राच्यां दिशि प्राप स च क्रमात् ।
मध्ये मागधशायार्तं नगरं पोण्ड्रवर्धनम् ॥२५४॥