काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

७४ ॥ काशिका ॥ १ ॥ ४ ॥
अलमिति प्रतिषेधे सामर्थ्ये पर्याप्तौ भूषणे चेति विशेषणमुपादीयते ।
भूषणे यो ऽलंशब्दः स गतिसंज्ञो भवति । अलंकृत्य । अलंकृतम् । यदलं-
करोति । भूषणादिति किम् । अलं भुक्त्वा ओदनं गतः ॥
अन्तरपरिग्रहे ॥ ६५ ॥
अन्तरशब्दो ऽपरिग्रहार्थे गतिसंज्ञो भवति । परिग्रहः स्वीकरणं तदभावे
गतिसंज्ञा विधीयते । अन्तर्हत्य । अन्तर्हतम् । यदन्तर्हन्ति । अपरिग्रह इति किम् ।
अन्तर्हत्वा मूषिकां श्येनो गतः । परिगृह्य गत इत्यर्थः । अन्तरशब्दस्याङ्कि-
विधिखात्वेषूपसर्गसंज्ञा वक्तव्या ॥ * ॥ अन्तर्द्धः । अन्तर्द्धिः । अन्तर्द्धायति ॥
कणेमनसी श्रद्धाप्रतीघाते ॥ ६६ ॥
कणेशब्दो मनश्शब्दश्च श्रद्धाप्रतीघाते गतिसंज्ञौ भवतः । कणेहत्य पयः
पिबति । मनोहत्य पयः पिबति । तावत्पिबति यावदस्याभिलाषो निवृत्तः । श्रद्धा
प्रतिहतेत्यर्थः । श्रद्धाप्रतीघात इति किम् । कणे हत्वा गतः । मनो हत्वा गतः ॥
पुरो ऽव्ययम् ॥ ६७ ॥
असिप्रत्ययान्तः पुरःशब्दो ऽव्ययं स गतिसंज्ञो भवति । समासस्वरो-
पचाराः प्रयोजनम् । पुरस्कृत्य । पुरस्कृतम् । यत्पुरस्करोति । अव्ययमिति
किम् । पूः, पुरौ, पुरः कृत्वा काण्डं गतः ॥
अस्तं च ॥ ६८ ॥
अस्तंशब्दो मकारान्तो ऽव्ययमनुपलब्धौ वर्तते स गतिसंज्ञो भवति ।
अस्तंगत्य सविता पुनरुदेति । अस्तंगतानि धनानि । यदस्तंगच्छति । अव्यय-
मित्येव । अस्तं काण्डम् । क्षिप्तमित्यर्थः ॥
अच्छ गत्यर्थवदेषु ॥ ६९ ॥
अच्छशब्दो ऽव्ययमभिशब्दस्यार्थे वर्तते । स गत्यर्थेषु धातुषु वदतौ
च गतिसंज्ञो भवति । अच्छगत्य । अच्छगतम् । यदच्छगच्छति । वदतौ ।
अच्छोद्य । अच्छोदितम् । यदच्छवदति । अव्ययमित्येव । उदकमच्छं गच्छति ॥
अदो ऽनुपदेशे ॥ ७० ॥
अदःशब्दस्त्यदादिषु पठ्यते सोऽनुपदेशे गतिसंज्ञो भवति । उपदेशः परार्थः
प्रयोगः । स्वयमेव तु यदा बुद्ध्या परामृशति तदा नास्त्युपदेश इति सो ऽस्य
विषयः । अदःकृत्य । अदःकृतम् । यददःकरोति । अनुपदेश इति किम् । अदः
हत्वा काण्डं गत इति परस्य कथयति ॥
तिरो ऽन्तर्द्धौ ॥ ७१ ॥
अन्तर्द्धिर्व्यवधानम् । तत्र तिरःशब्दो गतिसंज्ञो भवति । तिरोभूय ।