काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

॥ काशिका ॥ ८ ॥ ३ ॥ ८०५
एकारपरस्य सकारस्य मूर्द्धन्यादेशो भवति इण्कोरुत्तरस्यागकारात्परस्य
संज्ञायां विषये । हरिषेणः । वारिषेणः । जानुषेणः । एतीति किम् । हरिसे-
क्यम् । संज्ञायामिति किम् । पृथ्वी सेना यस्य स पृथुसेनो राजा । अगादिति
किम् । विष्वक्सेनः । इण्कोरित्येव । सर्वसेनः ॥
नक्षत्राद्वा ॥ १०० ॥
नक्षत्रवाचिनः शब्दादुत्तरस्य सकारस्य वा एति संज्ञायामगकाराद्
मूर्द्धन्यो भवति । रोहिणीषेणः । रोहिणीसेनः । भरणीषेणः । भरणीसेनः ।
अगकारादित्येव । शतभिषक्सेनः । अविहितलक्षणो मूर्द्धन्यः सुषामादिषु द्रष्टव्यः ॥
ह्रस्वात्तादौ तद्धिते ॥ १०१ ॥
ह्रस्वादुत्तरस्य सकारस्य मूर्द्धन्यादेशो भवति तादौ तद्धिते परतः । तर
तम तय त्व तल् तस् त्यप् एतानि प्रयोजयन्ति । तर । सर्पिष्टरम् । यजुष्ट-
रम् । तम । सर्पिष्टमम् । यजुष्टमम् । तय । चतुष्टये ब्राह्मणानां निकेताः ।
त्व । सर्पिष्ट्वम् । यजुष्ट्वम् । तल् । सर्पिष्टा । यजुष्टा । तस् । सर्पिष्टो यजुष्टः ।
त्यप् । आविष्ट्यो वर्तते । ह्रस्वादिति किम् । गीस्तरः । धूस्तरः । तादाविति
किम् । सर्पिस्साद्भवति । प्रत्ययसकारस्य स्यात्पदाद्योरिति सत्यपि प्रतिषेधे
प्रकृतिसकारस्य स्यात् । तद्धितइति किम् । सर्पिस्तरति ॥ तिङन्तस्य प्रतिषेधो
वक्तव्यः ॥ * ॥ भिन्दुस्तराम् । छिन्दुस्तराम् ॥
निसस्तपतावनासेवने ॥ १०२ ॥
निसः सकारस्य मूर्द्धन्यादेशो भवति तपतौ परतोऽनासेवनेऽर्थे । आसेवनं
पुनःपुनःकरणम् । निष्टपति सुवर्णम् । सकृदग्निं स्पर्शयतीत्यर्थः । अनासेवनइति
किम् । निस्तपति सुवर्णं सुवर्णकारः । पुनः पुनरग्निं स्पर्शयतीत्यर्थः । विष्टप्तं
रक्षो निष्टप्ता अरातय इत्यत्र सदप्यासेवनं न विवक्ष्यते । छान्दसो वा वर्णविकारः ॥
युष्मत्तत्तत्तुःष्वन्तःपादम् ॥ १०३ ॥
युष्मत् तत् तततुस् इत्येतेषु तकारादिषु परतः सकारस्य मूर्द्धन्यादेशो
भवति स चेत्सकारोन्तःपादं भवति । युष्मदादेशास्त्वं त्वां ते तव । अग्निष्ट्वं
नामासीत् । त्वा । अग्निष्ट्वा वर्द्धयामसि । ते अग्निष्टे विश्वमानय । तव ।
अप्स्वग्ने सधिष्टव । तत् । अग्निष्टद्विश्वमापृणाति । तततुस् । द्यावापृथिवी
निष्टततुःषु । अन्तःपादमिति किम् । नित्यमात्मनो विदाभूदग्निस्तत्पुनराह
जातवेदा विचर्षणिः ॥
यजुष्येकेषाम् ॥ १०४ ॥
यजुषि विषये युष्मत्तत्ततुःषु परतः एकेषामाचार्याणां मतेन सकारस्य