काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

॥ काशिका ॥ ४ ॥ २ ॥ २९९
विभाषा फाल्गुनीश्रवणाकार्तिकीचैत्रीभ्यः ॥ २३ ॥
फाल्गुन्यादयः पौर्णमासीशब्दास्तेभ्यो विभाषा ठञ् प्रत्ययो भवति,
सास्मिन्पौर्णमासीति संज्ञायामित्येतस्मिन्विषये। नित्यमण् प्राप्ते पक्षे ठग्वि-
धीयते। फाल्गुनो मासः। फाल्गुनिकः। श्रावणः। श्रावणिकः। कार्तिकः।
कार्त्तिकिकः। चैत्रः। चैत्रिकः॥
सास्य देवता ॥ २४ ॥
सेति प्रथमासमर्थादस्येति षष्ठ्यर्थे यथाविहितं प्रत्ययो भवति, यत्प्रथ-
मासामर्थ्यं देवता चेत्सा भवति। यागसंप्रदानं देवता देयस्य पुरोडाशादेः स्वा-
मिनी, तस्मिनभिधेये प्रत्ययः। इन्द्रो देवता ऽस्य ऐन्द्रं हविः। आदित्यम्। बार्ह-
स्पत्यम्। प्राजापत्यम्। देवतेति किम्। कन्या देवता ऽस्य। कथमैन्द्रो मन्त्रः।
मन्त्रस्तुत्यमपि देवतेत्युपचरन्ति। कथमाग्नेयो वै ब्राह्मणो देवतयेति, उपमा-
नाद्भविष्यति। महाराजप्रोष्ठपदाट्ठञिति यावत्सास्य देवतेत्यधिकारः। सेति
प्रकृते पुनः समर्थविभक्तिनिर्देशः संज्ञानिवृत्त्यर्थः॥
कस्येत् ॥ २५ ॥
कशब्दो देवतायां प्रजापतेर्वाचकस्ततः पूर्वेणैवाण्प्रत्ययः सिद्ध इकारा-
देशार्थं वचनम्। कस्य इकारादेशो भवति प्रत्ययसन्नियोगेन। कायं हविः।
कायमेककपालं निर्वपेत्॥
शुक्राद् घन् ॥ २६ ॥
शुक्रशब्दात्सास्य देवतेत्यस्मिन्नर्थे घन् प्रत्ययो भवति। अणोपवादः।
शुक्रियं हविः। शुक्रियोध्यायः॥
अपोनप्तृपान्नप्तृभ्यां घः ॥ २७ ॥
अपोनप्तृ अपानप्तृ इत्येताभ्यां घः प्रत्ययो भवति सास्य देवतेत्यस्मिन्वि-
षये। अणोपवादः। अपोनप्त्रियं हविः। अपानप्त्रियम्। अपोनपाद् अपांनपा-
दिति देवताया नामधेये एते। तयोस्तु प्रत्ययसन्नियोगेन रूपमिदं निपात्यते॥
छ च ॥ २८ ॥
अपोनप्तृ अपानप्तृ इत्येताभ्यां छकारः प्रत्ययो भवति सास्य देवतेत्यस्मि-
न्विषये। अणोपवादः। अपोनप्त्रीयं हविः। अपानप्त्रीयम्। योगविभागः संख्या-
तानुदेशपरिहारार्थः॥ छप्रकरणे पैङ्गाक्षीपुत्रादिभ्य उपसंख्यानम्॥ * ॥ पैङ्गाक्षीपुत्री-
यम्। तार्क्षबिन्दवीयम्॥ शतरुद्राच्छश्चघश्च॥ * ॥ शतरुद्रीयम्। शतरुद्रियम्॥
महेन्द्राद् घाणौ च ॥ २९ ॥