कर्पूरमञ्जरी (महाकवि राजशेखर - प्राकृत सट्टक एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

६८ | कर्पूरमञ्जरी

णअणाईं पसइसरिसाईं झत्ति फुल्लाईं कोदूहलेण ।
अप्पेंति व कुवलअसिलिम्मुहे पंचवाणस्स ॥ ३८ ॥
दोलारअविच्छेओ कहं पि मा होदि इत्ति पडइ व ।
पिट्ठिम्मि वेणिदंडो मम्महचम्मट्टिआअंतो ॥ ३९ ॥
इअ एआई विलासुज्जलाईं दोलापवंचचरिआईं ।
कस्स ण लिहइ व चित्ते णिउणं कंदप्पचित्तअरो ॥ ४० ॥
राजा—(सविषादम् ।) ²अंवइण्णा कप्पूरमंजरी ? रिक्ता दोला, रित्तं
अ मज्झ चित्तं, रित्ताईं दंसणुस्सुअजणणअणाईं ।
विदूषकः—ता विज्जलेह व खणदिट्ठणट्ठा ।
नयने प्रसृतिसदृशे झटिति फुल्ले कौतूहलेन ।
अर्पयत इव कुवलयशिलीमुखे पञ्चबाणस्य ॥
कुवलये एव शिलीमुखौ शरौ । कुसुमशरत्वादस्येति भावः । रूपकमुत्प्रेक्षा
चालंकारः । तल्लक्षणं तु पूर्वोक्तमेव ।
दोलारसविच्छेदः कथमपि मा भवत्विति पततीव ।
पृष्ठे वेणिदण्डो मन्मथचर्मयष्टिकायमानः ॥
अत्रापि रूपकोत्प्रेक्षे ।
इत्येतानि विलासोज्ज्वलानि दोलाप्रपञ्चचरितानि ।
कस्य न लिखति चित्ते निपुणः कंदर्पचित्रकरः ॥
इत्यमुना प्रकारेणैतानि दोलाप्रपञ्चचरितानि कर्मभूतानि कंदर्पचित्रकरः कर्ता
कस्य कामिनश्चित्ते न लिखति ? अपि तु सर्वस्यापीत्यर्थः । किंभूतानि ? विलासा
उज्ज्वलाः शुचयो येषु तानि । विलास उज्ज्वलश्च येषु तानीति वा । 'शृङ्गारः शुचि-
रुज्ज्वलः' इति कोषात् । अत्र रूपकम् ।
राजा—
कथमवतीर्णा कर्पूरमञ्जरी ? रिक्ता दोला, रिक्तं च मम चित्तम्, रिक्तानि दर्श-
नोत्सुकानि मम नयनानि ।
विदूषकः—
तद्विद्युल्लेखेव क्षणदृष्टनष्टा ।
१ 'इह चित्ते' इति टीकापाठः । २ 'कथमवइण्णा' इति टीकाभिमतः पाठः ।