कर्पूरमञ्जरी (महाकवि राजशेखर - प्राकृत सट्टक एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

महाकविश्रीराजशेखरविरचितं
बा ल भा र त म्
प्रथमोऽङ्कः
नमः शिवाय संसारसरोजस्य रजस्विने ।
विकासाश्चर्यसूर्याय संकोचसकलेन्दवे ॥ १ ॥
अपि च,—
ये सीमन्तितगात्रभस्मरजसो ये कुम्भकण्ठेषिणो
ये लीढाः श्रवणाश्रयेण फणिना ये चन्द्रशैत्यह्रुदः ।
ये कुप्यद्गिरिजायिभक्तवपुषश्चित्तव्यथासाक्षिणः
शंभोर्दक्षिणनासिकापुटभुवः श्वासानिलाः पान्तु वः ॥ २ ॥
( नान्यन्ते । )
सूत्रधारः—( परिक्रम्य विचिन्त्य च । ) अहो, किमपि कमनीया कवे-
रात्मन्याशीः ।
आद्यः कन्दो वेदविद्यालतानां जैत्रं चक्षुर्निर्निमेषं कवीनाम् ।
यो येनार्थी तस्य तत्प्रक्षरन्ती वाङ्मूर्तिर्मे देवता संनिधत्ताम् ॥ ३ ॥
व्यासो वैखानसयूपा सत्यः सत्यवतीसुतः ।
भारतीं मारतकविर्देयाद्वैपायनो मम ॥ ४ ॥
( विशृश्य च । ) अहो मसृणोद्धता सरस्वती यायावरस्य । यदाह,—
ब्राह्मभ्यः शिवमस्तु वस्तु विततं किंचिद्वयं ब्रूमहे
हे सन्तः ! शृणुतावधत्त च धृतो युष्मासु सेवाञ्जलिः ।
यद्वा किं विनयोक्तिभिर्मम गिरां यद्यस्ति सूक्तामृतं
प्रास्यन्ति स्वयमेव तत्सुमनसो याच्ञा परं दैन्यभूः ॥ ५॥
१. अस्य नाटकस्य प्रचण्डपाण्डवमित्यपि नामान्तरम्, अस्याङ्कद्वयमेव लब्धमस्माभिः.