सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
हारीत संहिता (महर्षि आत्रेय-हारीत मुनि संवाद - सम्पूर्ण ६ स्थान सटीक)

हारीत संहिता (महर्षि आत्रेय-हारीत मुनि संवाद - सम्पूर्ण ६ स्थान सटीक)

Harita Samhita of Sage Harita with Hindi Commentary

महर्षि हारीत / आत्रेय मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished548 पृष्ठ

पृष्ठ 85, कुल 548 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 85

अ० ७ ] भाषाटीकासमेत। ( ५३ )
पानी खट्टा है, मधुर है, ऐसे पृथिवीके भागसे पानीकोलक्षित करे ॥ ७० ॥ अब
पापोदक, रोगोदक, अंशूदक, आरोग्योदक इन भेदोंसे पानीको चार प्रकारसे कहता हूं, हे
कोविद ! सुन ॥ ७१ ॥
अथ पापोदकका गुण दोष।
पापं पापोदकं चैव करोत्येवमरोचकम् ॥ विष्ठायुक्तं ग्राहि नीरं
कृमिकीटसमाकुलम्॥७२ ॥ समलं नीलशैवालं पापन्तु नर्दि-
तञ्च यत् ॥ स्नाने पाने न तच्छस्तं नराणां वा हयेषु च ॥७३॥
स्नानेन त्वग्भवान्रोगान्कण्डूकुष्ठविसर्पकृत् ॥ पानेन कफगु-
ल्मानां कृमीणां वरसम्भवन् ॥ करोति विविधान्रोगंस्तस्मा-
त्तत् परिवर्जयेत् ॥ ७४ ॥
पापोदकसंज्ञक पानी पापरूप है, और रुचिको विगाडता है, मलसे संयुक्त हुआ पानी कब्ज
को करता है और कीडे आदिसे संयुक्त ॥ ७२ ॥ मलसे सहित, नीले शिवालसे संयुक्त,
उसका शब्द भी पापसे भरा है, यह मनुष्यों और घोडोंको स्नानमें और पानमें अच्छा नहीं है
॥ ७३ ॥ यह पानी स्नानके करनेसे खालके रोग, खाज, कुष्ठ, विसर्पको करता है और पीनेसे
कफको, गुल्मरोगको कृमिरोगको और, त्वचाके रोगोंको उपजाता है इससे इसे त्यागना ही
चाहिये ॥ ७४ ॥
अथ रोगोदकके गुणदोष ।
बहुवृक्षलताकुञ्जे छायाकूपोऽथ वा सरः ॥ अव्ययश्चेदपोऽप्येवं
कृमिशैवालसंयुक्तम्॥७५॥क्लिन्नं सपिच्छलं कृष्णं वृक्षमूलाश्चितं
भवेत् ॥ बहुवृक्षपर्णयुक्तंच दुर्गन्धं मूत्रगन्धवत् ॥ ७६॥ रोगो-
दकं विजानीयात्करोति विषमान्गदान् ॥ शूलं कुष्ठं च कण्डूञ्च
सेवितेन करोति हि ॥ ७७ ॥ विण्मूत्रतृणनीलिकाविषयुतं तप्तं
घनं फेनिलं दन्तग्राह्यमनात्तवं हि सजलं दुर्गन्धि शैवालजम्॥
नानाजीवविमिश्रितं गुरुतरं पर्णौघपङ्काविलं चन्द्राकार्कशुसुगो-
पितं न च पिबन्नींरं सदा दोषलम् ॥ ७८ ॥ गुल्मप्लीहार्शः
पाण्डुश्च जलं वापि जलोदरात् ॥ ७९ ॥
१ वरसंभवान् त्वक्सम्भवान् वेष्टनत्वात् वरशब्दः त्वचि वर्तते ।