गुप्त अभिलेख संग्रह (जे. एफ. फ्लीट - गुप्त सम्राटों एवं परवर्ती नरेशों के ऐतिहासिक पाषाण व ताम्रलेख)

CORPUS INSCRIPTIONUM INDICARUM

Vol. III. — Plate xiv

Majhgawam Plates of the Maharaja Hastin.—The Year 191.

---

Seal

**** महाराजहस्तिनः [॥]
(Mahārāja-Hastinaḥ)

---

First Plate (Plate i)

ॐ स्वस्ति [।] नमो महादेवाय ॥ स्वस्ति नृपभुक्तौ गुप्तराज्ये संवत्सरशते एकनवतित्तरे
महामाघे संवत्सरे कार्त्तिकमासबहुलपक्षेतृतीयायाम् [।] अस्यां संवत्सरमास-
दिवसपूर्व्वायाम् नृपतिपरम्पराभ्यागतराज्येन गोसहस्रहस्त्यश्वरथसुवर्ण्ण-
प्रदस्यानेकसमरशतविजयिनः प्रवृत्तधर्म्मक्रियाकवचस्यात्यन्त-
भगवद्भक्तस्य महात्मनः श्रीमहाराजदेवनाथप्रपौत्रेण स्ववंशामल-
विभूषणस्य श्रीमहाराजप्रभञ्जनपौत्रेण श्रीमहाराजदामोदरपुत्रेण
गोगजवाजिशतसहस्रप्रदेन नित्यपुण्याभिरतेन मातापितृपादशुश्रूषणरतेन
परमभागवतेनात्यन्तदेवद्विजगुरुयतिपूजातत्परेण विविधविचित्रधर्म्मोपचीयमानशुभचरितस्य प्रथितयश-
सो नृपतेर्व्वंशकृतः श्रीमहाराजहस्तिना [।*] एतेषां ब्राह्मणानां गोत्राणां
वाजिवाजसनेयशाखाचरणवत्सभारद्वाजसगोत्रायैव काण्वगोत्रब्राह्मणच-
रणायैवं वात्स्यायैवं वैय्याघ्रपद्यायैवं शाण्डिल्यायैवं वाभ्रवायैवं कौत्सगोत्रायैवं
कौण्डिन्यसगोत्रायैवमेतेषां ब्राह्मणानां गोत्रचरणाय स्वपुण्याभिवृद्धये दत्तं ग्रामं वासु-

---

Second Plate (Plate ii)

मण्वरिका [।] तस्याघाटाः पूर्व्वेण कोरपारकसीमा । दक्षिणेण
वराहरिपर्ब्बतशिखरसीमा । पश्चिमेन सिरीषपद्रकसीमा । उत्तरेण
मण्वरिकार्द्धसीमा । एवमयं चतुराघाटविशुद्धो ग्रामोस्योद-
कपूर्व्वेणाग्रहारेणातिसृष्टः सोद्रङ्गः सोपरिकरः अचट-
भटप्रावेश्यः सर्व्वकरत्यागेन सर्व्वविष्टिपरिहारेण च । यत-
स्तदस्मत्कुलप्रसूतेनान्यैर्व्वा न व्याघातो विधेयः ॥ उक्तं च भगवता वेदव्यासेन
व्यासेन [।] पूर्व्वदत्तां द्विजातिभ्यो यत्नाद्रक्ष युधिष्ठिर [।] महीं महिमतां श्रेष्ठ
दानाच्छ्रेयो नुपालनम् [॥] षष्टिं वर्षसहस्राणि स्वर्गे मोदति भूमिदः [।] आच्छेत्ता
चानुमन्ता च तान्येव नरके वसेत् [॥]

---

English Translation (Summary)

• Lines 1–2: Om! Hail! Reverence to Mahādeva! Hail! In the enjoyment of sovereignty by the Gupta kings, in a century of years increased by ninety-one (i.e. the year 191), in the Mahā-Māgha samvatsara, on the third tithi of the dark fortnight of the month Kārttika; on this date specified by the year, month, and day;
• Lines 2–9: By the Mahārāja Hastin, great-grandson of the illustrious Mahārāja Devanātha; grandson of the illustrious Mahārāja Prabhañjana; son of the illustrious Mahārāja Dāmodara;—giver of thousands of cows, elephants, horses, chariots, and gold; victorious in many hundreds of battles; a devout worshipper of the Divine One (Bhagavat); intent on honoring gods, Brāhmans, and preceptors; who has augmented his fame and virtue;
• Lines 9–15: For the increase of religious merit, the village of Vāsumanvarikā is granted to Brāhmans of various gotras and śākhās (Vatsa-Bhāradvāja, Kāṇva, Vātsya, Vaiyāghrapadya, Śāṇḍilya, Vābhrava, Kautsa, Kauṇḍinya).
• Boundaries: On the east, the boundary of Korapāraka; on the south, the summit ridge of the Varāhari mountain; on the west, the boundary of Sirīshapadraka; on the north, the boundary of Maṇvarikārdha.
• Lines 15–21: The grant is made an Agrahāra, with udranga and uparikara, free from the entry of royal irregular and regular troops (a-chāṭa-bhaṭa-prāveśya), exempted from all taxes and forced labor (sarva-vishṭi-parihāra). Concluding with the customary benedictive and imprecatory verses ascribed to Vyāsa.