गोभिल गृह्यसूत्रम् (सामवेद कौथुम-राणायनीय शाखा - मुकुन्द शर्मा सटीक)

आचार्येणाऽपि यथोक्तं गोमोक्षणमनुमन्त्रणञ्चेति द्वयमप्यभिहितम्॥ २२ ॥
षडर्ध्या भवन्ति ॥ २३ ॥
अर्घम्पूजाविधिमर्हन्तीत्यर्ध्याः। "मूल्ये पूजाविधावर्घ" इत्यमरः। "दण्डा-
दिभ्योयत्" ( पा० ५।१।६६ ) इति यत्प्रत्ययः । ते खल्विमे षड्भवन्ति ॥२३॥
ते खल्विमे षडर्हणीया नामतोनिर्दिश्यन्ते-
आचार्य ऋत्विक्-स्नातको-राजा-विवाह्यः प्रियोऽतिथिरिति॥२४॥
तत्राचार्योमनुनोक्तः-
"उपनीय तु यः शिष्यं वेदमध्यापयेद्द्विजः।
सकल्पं सरहस्यञ्च तमाचार्यं प्रचक्षते ॥"
इति। योब्राह्मणः शिष्यमुपनीय कल्परहस्यसहितां वेदशाखां सर्वामध्या-
पयति तमाचार्यम्पूर्वं मुनयोवदन्ति । कल्पो-यज्ञविद्या । श्रौतगृह्य-भेदभिन्नो,
रहस्यमुपनिषत् । वेदत्वेऽप्युपनिषदां प्राधान्यविवक्षया पृथग्निर्देशोगोबली(१)-
वर्द्दन्यायेन बोध्यः । ऋत्विगपि तेनैवाभिहितः-
"आग्न्याधेयं पाकयज्ञमग्निष्टोमादिकान्मखान् ।
यः करोति वृतोयस्य स तस्यर्त्विगिहोच्यते ॥" इति ।
आहवनीयाग्न्युत्पादनमग्न्याधेयम् । अष्टकादीन्पाकयज्ञान् । अग्निष्टो-
मादीन् यज्ञान् । कृतवरणोयोयस्य करोति स तस्य ऋत्विगिह शास्त्रेऽभिधीयते ।
वेदमधीत्य यः स्नाति स स्नातः । स्नात एव स्नातकः । ते च स्नातकादयो व्या-
ख्याताः पारस्करेण-"समाप्य वेदमसमाप्य व्रतं यः स्नाति स विद्यास्नातकः ।
समाप्य व्रतमसमाप्य वेदं यः स्नाति स व्रतस्नातकः । उभयं समाप्य यः स्नाति
स विद्याव्रतस्नातकः" इति । राजाऽभिषेकादिगुणगणयुक्तोजनेश्वरः । विवा-
ह्यो-विवाहयितव्योवरः । प्रियः । विद्यातपः प्रभृतिभिर्गुणैः प्रीतिविषयः । अ-
तिथिः ( १।४।१ सू० ) यथोक्तलक्षणः ॥
मनुः-
"एकरात्रं हि निवसन्नतिथिर्ब्राह्मणः स्मृतः ।
अनित्यं हि स्थितोयस्मात्तस्मादतिथिरुच्यते ॥"
इति । प्रियश्चायं वृत्तस्वाध्यायगुणयोगाद्भवतीत्याह-
"विद्यातपः समृद्धेषु हुतं विप्रमुखाम्रिषु ।
निस्तारयति दुर्गाच्च महतश्चैव किल्विषान् ॥"

---

(१) गामानय-बलीवर्द्दानयेत्युक्ते बलीवर्द्दोऽपि गौरवेति पृथक् तस्याभिधानं
प्राधान्यख्यापनाय । एष एव ब्राह्मणवशिष्ठन्यायार्थः ॥