गणितसारसंग्रह (महावीराचार्य - प्रो. लक्ष्मीचन्द्र जैन सविस्तार हिन्दी अनुवाद सटीक)

६० गणितसारसंग्रह
श्लोक १-२६ अ अतः—अणोतः । तस्मात्—त्रसरेणोः । शिरोरुहः—( भवन्ति ) ।
श्लोक १-२७ अ लिक्षा—लिक्षाप्रमाणस्कन्धः । सः—स तिलः । अष्टगुणानि—अष्टगुणानि भवन्ति
त्रसरेष्वाद्यङ्गुलान्तानि ।
श्लोक १-२८ अ प्रमाणम्—प्रमाणाङ्गुलम् ।
श्लोक १-२९ अ तिर्यक्पादः—पादस्य अङ्गुष्ठकनिष्ठापर्यन्त भाग तिर्यक्पादः । तिर्यक्पादद्वयं
वितस्तिः । ब तिर्यग्पादः—omits.
श्लोक १-३१ अ परिभाषा—अनियमेन नियमंकारिणी परिभाषा ।
श्लोक १-३२ अ अणुरण्वन्तरम्—मन्दगतिमाश्रितः सन्, शीघ्रगतिमाश्रितश्चेत् चतुर्दशरज्जुम्
अतिक्रामति । समयः—प्रोक्तः । असंख्यैः—जघन्ययुक्तासंख्यैः । ब असंख्यैः—omits, लोके—
omits (?)
श्लोक १-३३ अ स्तोक इति मानम् । तेषाम्—लवानाम् । सार्धाष्टात्रिंशता—३८ १/२ ।
श्लोक १-३४ अ पक्षः—भवेत् ।
श्लोक १-३५ अ तैः—ऋतुभिः । वत्सरो संवत्सरः ।
श्लोक १-३६ अ तत्र—धान्यमाने । चतस्रः—षोडशिकः । कुडवः—सहस्रैश्च त्रिभिः षड्भिः
शतैश्च व्रीहिभिः समैः । यः संपूर्णो भवेत् सोऽयं कुडवः परिभाष्यते ॥ लोके पवाळु ८। प्रस्थः—लोके
पाली ८। ब प्रस्थः—omits.
श्लोक १-३८ अ सेयं प्रवर्तिका । ताः खार्याः [ यैः ] । तस्याः प्रवर्तिकायाः ।
श्लोक १-३९ अ गण्डकैः—कस्तुंबुरुभिः, लोके धाना, धरणे-धरणद्वयम् ।
श्लोक १-४० अ धान्यद्वयेन—लोके धानाद्वयेन ब कुस्तुंबरद्वयेन । अत्र—रजतपरिकर्मणि ।
श्लोक १-४१ अ पुराणाम्—कर्षान् । रूप्ये—रजत—परिभाषायां मागधदेशव्यवहारमाश्रित्य ।
श्लोक १-४२ अ कल—कलेति नाम भवेत् ।
श्लोक १-४३ अ अस्मात्—द्रक्षूणात् । सतेरं—सतेराख्यं मानं भवति । ब लोहे—लोह-
परिभाषायाम् ।
श्लोक १-४४ अ 'प्रचक्षते' अन्तस्य 'अत्' आदेशो भवति ।
श्लोक १-४५ अ ब वस्त्राभरण-कटादीनाम् ।
श्लोक १-४६ ब अत्र—परिकर्मणि ।
श्लोक १-४८ अ भिन्नानि—यथा गुणाकारभिन्नः भागहारभिन्नः कृतिभिन्नः प्रत्येकभिन्नः इति
परं योज्यम् ।
ब तच्च—'विद्या कलासवर्णस्य' इति वा पाठः ।
श्लोक १-४९ ब हृतः शून्येन भक्तः सन् । खवधादिः—शून्यस्य भजन-गुणन-वर्गमूलादिः ।
योज्यरूपकम्—योज्यराशिसमानम् ।
स शून्येन ताडितो गुणितो राशिः खं शून्यं स्यात् । स राशिः शून्येन हतः [ हृतः ] भक्तः ।
शून्येन युतः सहितः । शून्येन हीनो रहितोऽपि अविकारी विकारवान् न भवति तदवस्थ एव—
खवधादिः ख शून्यस्य वधो गुणनं खं शून्यं स्यात् । आदिशब्देन भजन-वर्ग-घन-तन्मूलानि गृह्यं ।
श्लोक १-५० ब घाते गुणने । विवरं—महाराशौ स्वल्पराशिमपनीयावशिष्टशेषो विवरमित्युच्यते ।