गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

अवलेहाधिकारः ५.] गदनिग्रहः । २४३
वाजीकरणमत्युग्रं फलानां सेवनं सदा ।
वीर्यवृद्धिकराण्याहुर्बुद्धिवृद्धिकराणि च ॥ ४२ ॥
त्वग्दोषं पित्तकोपं च शमयन्ति न संशयः ।
स्वरभङ्गे कुलिञ्जनाद्योऽवलेहः ।
कुलिञ्जनं समानीय नवीनं पलविंशतिम् ।
तुलाद्वये जले क्वाथ्यं तुलार्धमवशेषयेत् ॥ ४३ ॥
वस्त्रपूते जले तस्मिन् चूर्णान्येतानि दापयेत् ।
कट्फलं पौष्करं भार्गी पञ्चकोलं कटुत्रिकम् ॥ ४४ ॥
त्रिफला च विडङ्गं च धान्यकं जीरकद्वयम् ।
वासा करञ्जः शिखरी प्रत्येकं च पलद्वयम् ॥ ४५ ॥
सवार्धां प्रक्षिपेच्छुद्धां शर्करां गुडमेव च ।
हन्त्ययं पञ्चकासांश्च हिक्का अपि सवेदनाः ॥ ४६ ॥
स्वरभङ्गं महाघोरं कण्ठरोगं मुखामयम् ।
मन्दाग्निं च प्रतिश्यायं स्वरभङ्गं विशेषतः ॥ ४७ ॥
कासे भार्ग्याद्यवलेहः ।
भार्गी हरीतकीं वासां कण्टकारीं तथैव च ।
प्रत्येकं प्रस्थमादाय द्रोणेऽपां साधयेद्भिषक् ॥ ४८ ॥
क्वाथे पादावशेषे तु गुडं प्रस्थमितं क्षिपेत् ।
ततः पाकघनीभूते शीतेऽर्धकुडवं मधु ॥ ४९ ॥
पिप्पलीं कट्फलं शृङ्गीं मधुयष्टिं लवङ्गकम् ।
त्वक्क्षीरीं रजनीं चैव पलार्धप्रमितां क्षिपेत् ॥ ५० ॥
एषोऽवलेहः शमेत् पञ्च कासान् सुदारुणान् ।
हृद्रोगे चन्दनावलेहः ।
मातुलुङ्गरसप्रस्थं प्रस्थार्धं दाडिमाद्रसः ॥ ५१ ॥
तत्तुल्यं नारिकेलाम्बु शर्करा कुडवद्वयम् ।
पाकं कृत्वा यथान्यायं सिद्धे शीते समावपेत् ॥ ५२ ॥