दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri. Funding: MIDF

७० दशकुमारचरितम् । [ पूर्वपीठिकायां
रभावो लतान्तबाणबाणलक्ष्यतामयासिषम् ।
( १२ ) चकितबालकुरङ्गलोचना सापि कुसुमसायकसायकायमानेन
कटाक्षवीक्षणेन मामसकृन्निरीक्ष्य मन्दमारुतान्दोलिता लतेवाकम्पत । मन-
साभिमुखैः समाकुञ्चितै रागलज्जान्तरालवर्तिभिः साङ्गवर्तिभीरीक्षणविशे-
षैर्निजमनोवृत्तिमकथयत् ।
( १३ ) चतुरगूढचेष्टाभिरस्या मनोऽनुरागं सम्यग्ज्ञात्वा सुखसंगमोपा-
यमचिन्तयम् । अन्यदा बन्धुपालः शकुनैर्भवद्गतिं प्रेक्षिष्यमाणः पुरोपान्त-
सम् । तदीयलावण्यदर्शनात्कामबाणविद्धोऽहमभवमिति तात्पर्यम् ।
( १२ ) चकितस्य भीतस्य बालकुरङ्गस्य चपलमृगस्य लोचने नयने इव लोचने
यस्याः सा । चञ्चलनयनेत्यर्थः । सापि बालचन्द्रिकापि । कुसुमसायकस्य कामस्य
सायकः इवाचरतीति तेन-कामबाणसदृशेनेत्यर्थः । असकृद् वारं वारम् । मन्द-
मारुतेन धीरसमीरेण आन्दोलिता कम्पिता। मनसा हृदयेन । अभिमुखैः मय्यर्पितः ।
समाकुञ्चितैर्लज्जया खर्वीकृतैः असमग्रपातिभिरिति भावः । रागोऽनुरागः लज्जा
त्रपा तयोरन्तराले मध्ये वर्त्तन्ते ये तैः- अनुरागव्यञ्जकैरपि सलज्जैरित्यर्थः । अङ्ग-
भङ्गया सह वर्त्तमानैः साङ्गभङ्गिभिः एतानि ईक्षणविशेषैरित्यस्य विशेषणानि ।
ईक्षणविशेषैः कटाक्षैरिति भावः । निजमनोवृत्तिं स्वमनोव्यापारं-अभिलाषमिति
यावत् । अकथयत् प्राकाशयत् ।
( १३ ) चतुराः पेशला गूढा गुप्ताश्च याश्चेष्टाः कटाक्षादयस्ताभिः । अस्या बाल-
चन्द्रिकायाः । सुखेनानयासेन यः सङ्गमो मिलनं तस्योपायं साधनम् । अन्यदा
अन्यस्मिन् समये । शकुनैः निमित्तैः सामुद्रिकादिशास्त्रप्रदर्शितैश्चिह्नविशेषैः । भव-
द्गतिं भवतो राजवाहनस्येत्यर्थः । गतिं प्रचारप्रकारम् । प्रेक्षिष्यमाणः द्रक्ष्यन् । पुरस्य
उसका सारा अंग नवीन यौवन से भरा था । उसकी आंखोंमें तेज था । उसकी सुन्दरता
देखकर मेरा मन लुभा गया; धैर्य छूट गया और मैं कामवाणों का लक्ष्य हो गया । उसका
नाम बालचन्द्रिका था ।
( १२ ) वह चञ्चल बालकुरङ्गलोचना तरुणी थी । कामदेव के पुष्पवाणों के सदृश
अपने अपाङ्गों से मुझे बार बार देखती हुई मन्द मन्द पवन से कम्पित लताके समान कांपने
लगी । प्रेम और लज्जा के मध्य में रहनेवाले प्रत्यक्ष हाव-भावों तथा विचित्र रीति के भावों
को दिखा-दिखाकर उसने भी मुझसे अपनी मनोव्यथा प्रकट कर दी ।
( १३ ) मैं अपनी चतुरता तथा गुप्त चेष्टाओं द्वारा उस तरुणी के हार्दिक अनुरागको अच्छी
तरह जान गया । उसके साथ समागमका यत्न सोचने लगा । दूसरे दिन मेरा मित्र बन्धुपाल

Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu