सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 52, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 52

५२ दशकुमारचरितम् । [ पूर्वपीठिकायां
( २१ ) प्रमोदाश्रुपूर्णो राजा पुलकिताङ्गं तं गाढमालिङ्ग्य 'अये सौम्य
सोमदत्त !' इति व्याजहार । ततः कस्यापि पुन्नागभूरुहस्य छायाशीतले
तले संविष्टेन मनुजनाथेन सप्रणयमभाणि—'सखे ! कालमेतावन्तं,
देशे कस्मिन्, प्रकारेण केनास्थायि भवता, संप्रति कुत्र गम्यते, तरुणी
केयम्, एष परिजनः संपादितः कथम्, कथय' इति ।
( २२ ) सोऽपि मित्रसंदर्शनव्यतिकरापगतचिन्ताज्वरातिशयो मुकु-
लितकरकमलः सविनयमात्मीयप्रचारप्रकारमवाचत्—
इति श्रीदण्डिनः कृतौ दशकुमारचरिते द्विजोपकृतिर्नाम द्वितीय उच्छ्वासः ॥
( २१ ) प्रमोदाश्रुभिः सुहृदवलोकनानन्दजनितनेत्रवारिभिः पूर्णः । पुलकिताङ्गं
रोमाञ्चितशरीरम् । सौम्य सुन्दर मनोहरेति यावत् । व्याजहार उवाच । पुन्नागभू-
रुहस्य नागकेसरवृक्षस्य । संविष्टेनोपविष्टेन । मनुजनाथेन राज्ञा । सम्पादितः प्राप्तः ।
( २२ ) सोऽपि सोमदत्तोऽपि । मित्रस्य सुहृदः सन्दर्शनव्यतिकरेण अवलोकन-
व्यापारेण अवगतो विनष्टः चिन्ताज्वरातिशयो यस्य सः । मुकुलितकरकमलः
बद्धाञ्जलिः । आत्मीयप्रचारप्रकारं निजभ्रमणवृत्तान्तम् ।
इति श्रीताराचरणभट्टाचार्यकृतायां बालविवोधिनीसमाख्यायां
दशकुमारचरितव्याख्यायां द्वितीयोच्छ्वासः ।
पैरोंका अपने शिरसे स्पर्श किया। चरणोंके स्पर्शके समय उसके शिरसे मल्लिकाकी
मालाएं गिरी पड़ रही थीं।
( २१ ) आनन्दाश्रुसे परिपूर्ण राजवाहनने आनन्दविभोर होकर उस पुलकितांग पुरुषका
गाढ़ांलिंगन छातीसे लगाकर किया और कहा—'अये सौम्य सोमदत्त ।' तब एक पुंनाग
(नागकेसर) वृक्षकी शीतल छाया में बैठकर राजवाहनने कहा—हे सखे ! इतने समय
किस देशमें रहे तथा क्या करते रहे ? अधुना कहाँ जाते हो ? यह तरुणी स्त्री कौन है ?
इन सब परिजनोंसे कैसे भेंट हुई ? सभी बातें समझाओ ।
( २२ ) यह सुनकर सोमदत्त भी बड़ा प्रसन्न हुआ तथा मित्रसमागमसे उत्पन्न हर्षके
द्वारा चिन्तायुक्त ज्वरसे रहित होकर अपने करकमलोंकी अञ्जलि बांधकर विनयसे बतलाने
लगा ।
इस प्रकारसे द्वितीय उच्छ्वासकी बालक्रीड़ा हिन्दी टीका समाप्त हुई ।