दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

३६२ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां
च सहारिहस्तम् । निरस्तधैर्यस्तां स राजा नियतं संजिघृक्षेत् । तदसहा
च सा सती गरलसादिना सद्यः संतिष्ठेत । तस्यां च तादृशीं दशां गतायां
जनस्यास्यानन्यजेन हन्येत शरीरधारणा । सा का स्याद्गतिः' इति ।
(११) अत्रान्तर आन्ध्रनगरादागच्छन्नग्रजः कश्चिदैक्ष्यत । तेन चेयं
कथा कथिता—'यथा किल जयसिंहेनानेकनिकारदत्तसंघर्षणजिघांसितः
स कद्देनः कनकलेखादर्शनेधितेन रागेणारद्यत । सा च दारिका यक्षेण
केनचिदधिष्ठिता न तिष्ठत्यग्रे नरान्तरस्य । आयस्यति च नरेन्द्रसार्थसंग्र-
जनयित्र्या जनन्या । अरिहस्तं शत्रुवशम् । निरस्तधैर्यः—अधीरः । स राजा—
आन्ध्रराजः । नियतमवश्यम् । संजिघृक्षेत् संग्रहीतुमिच्छेत् स्ववशीकर्तुमिच्छेदिति
यावत् । सम्पर्वकग्रहधातोः सन्नन्ताद् विधिलिङ् । तदसहा—तस्य वशीभावं
सोढुमसमर्था । सा कनकलेखा । गरलसादिना विषादिभक्षणेन । सद्यस्तत्क्षणात् ।
संतिष्ठेत म्रियेत । तस्यां कनकलेखायाम् । तादृशीं दशां मृत्युम् । जनस्य अस्य•
ममेत्यर्थः । अनन्यजेन कामेन । 'कुसुमेषुरनन्यज' इत्यमरः । हन्येत नाश्येत ।
शरीरधारणा देहस्थितिः जीवनमित्यर्थः । गतिरभ्युपायः ।
(११) अत्रान्तरे एतस्मिन् समये । अग्रजो ब्राह्मणः । ऐक्ष्यत—दृष्टो-
ऽभवत् । तेन अग्रजेन । कथा वार्त्ता । अनेकेति—अनेकैर्नानाविधैर्निकारैर्यार्त-
नाभिर्दत्तेन संघर्षणेन पराभवेण जिघांसितो हन्तुमिष्टः । कनकलेखाया दर्शनेन
अवलोकनेन एधितो वर्धितस्तेन । रागेण प्रेम्णा । अरद्यत रक्षितोऽभवत् ।
कनकलेखायां जनितानुरागत्वादेव तत्पितरं कद्देनं न हतवानिति भावः । दारि-
का कन्या । यक्षेण गुह्यकेन । अधिष्ठिता आक्रान्ता । अग्रे सम्मुखे । नरान्तरस्य
अन्यपुरुषस्य । आयस्यति-सम्यक् चेष्टते । यसु प्रयत्ने इत्यस्य रूपम् । नरे-
न्द्रेति नरेन्द्रसार्थस्य तन्त्रमन्त्रवित्समाजस्य संग्रहेण समाहरणेन । तत्-यज्ञा-
पसन्द न करके तुरत ही अपने प्राणोंको, विषरस पान करके, त्याग देगा । उसकी
ऐसी दुर्दशा होनेपर इस जनकी ( मेरी ) क्या दशा होगी—कामदेवसे मेरा देह
नष्ट कर दी जायगी—कामदेव मुझे मार डालेगा । हा ! यह कैसी भयप्रद दशा होगी !"
(११) इसी विचारके समय आंध्र नगरसे आता हुआ एक ब्राह्मण दिखलाई
दिया । उसकेद्वारा यह कथा कही गयी—'यद्यपि राजा जयसिंह अनेक यातनाओं तथा
अपमानोंसे कर्दिनाधिपतिको मारना चाहता था, परन्तु, उसने उसकी पुत्री कनक-
लेखाका अवलोकन किया और उसपर ( कनकलेखापर) आसक्त हो गया । ( उत्पन्न हुए
विपुलानुरागसे ) अभीतक उसे मारा नहीं । किन्तु, उस कन्यापर कोई यक्ष सवार है ।