दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

३८४ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां
ताङ्गयष्टिरक्लेशाहा॑ सत्यनेनाकृत्यकारिणात्यर्थक्लेशिता, तन्नयैनां निज-
निलयम् । नान्यदितः किंचिदस्ति चित्ताराधनं नः' इति ।
( ५ ) अथ तदाकर्ण्य कर्णशेखरनिलीननीलनीरजयितां धीरतरल-
तारकां दृशं तिर्यकिंचिदञ्चितां संचारयन्ती, सलिलचरकेतनशरासनानतां
चिल्लिकालतां ललाटरङ्गस्थलीनतँकीं लीलालसं लालयन्ती, कण्टकितरक्त-
गण्डलेखा, रागलज्जान्तरालचारिणी, चरणाग्रेण तिरश्चीनखार्चिश्चन्द्रि-
केण धरणितल साचीकृताननसरसिजं लिखन्ती,
कारकरणं न नेच्छसि अपि तु अवश्यमिच्छसि तदा सेयं राजकन्या सन्नताङ्गयष्टिः
यौवनभरेण नम्रदेह्रल्लतिका अक्लेशाह्य॑ क्लेशसहनायोग्या अनेन तापसवेशधारिणा
दुष्टेन अकृत्यकारिणा दुष्टकर्मणा क्लेशिता आयासिता तत्तस्मात् नय प्रापय एनां
राजकन्यां निजनिलयं स्वगृहम् । अन्यदपरम् । इतः अस्मात् राजकन्यायाः स्व
गृहप्रेषणात् । चित्ताराधनं मनःसन्तोषकरम् । नः अस्माकम् ।
( ५ ) कर्णशेखरेति—कर्णशेखरे कर्णाग्रभागे निलीनं निविष्टं यत् नील-
नीरजं नीलकमलं तद्वदाचरति या ताम् तथा धीरतरला ईषच्चञ्चला तारका कनी-
निका यस्यां ताम् एवम्भूतां दृशं नयनम् पुनः कथम्भूतां तिर्यक् किञ्चिदञ्चितां-
तिर्यक् वक्रं यथा किञ्चिदीषत् अञ्चितां चलिताम् । सञ्चारयन्ती इतस्ततो भ्रम-
यन्ती। सलिलेति सलिलचरो मीनः केतनं ध्वजो यस्य मदनस्य शरासनं धनु-
स्तदिव आनतां कुटिलाम् चिल्लिकालतां भ्रूवल्लीं ललाटमेव रङ्गस्थलं नृत्यशाला
यस्य नर्त्तकीमित्यपि चिल्लिकालताविशेषणम् । लीलालसं विलासमन्दं यथा तथा ।
लालयन्ती चालयन्ती । कण्टकितेति-कण्टकिता सञ्जातारोमाञ्चा रक्ता च गण्ड-
लेखा कपोलपाली यस्याः सा । रागेति-रागोऽनुरागः लज्जा त्रपा च तयोरन्त-
रालचारिणी मध्यवर्त्तिनी; इच्छा वर्त्तते किन्तु लज्जा तां प्रतिबध्नातीति भावः।
तिरश्चीनेति-तिरश्चीनाः वक्राकारा नखानामार्चिषः किरणा एव चन्द्रिका यत्र तेन
चरणाग्रेणेत्यस्य विशेषणं । साचीति साचीकृतं वक्रीकृतं आननसरसिजं मुखकमलं
यत्रैतादृशं धरणितलं लिखन्ती कुट्टयन्ती ।
बहुत क्लेशित की गया है, अपने (राजकन्याके) घर पर पहुँचा दी । इससे बढ़कर
मेरे मनको सन्तोष देनेवाला कोई कार्य नहीं है ।'
( ५ ) ऐसी वाक्यावली सुननेके पश्चात्—कानोंके अग्रभागमें संनिविष्ट नीलकमलके
सदृश बड़ी तथा ईषत् चंचल तारकावाली आंखोंको कुछ टेढ़ी-मेढ़ी इधर-उधर
घुमाती हुई मकरध्वजके धनुषके तुल्य कुछ कुटिल भ्रूलताओं को ललाटरूपी नृत्यशालाकी
नर्त्तकी बनाती हुई, उस नर्त्तकी द्वारा मन्द विलास करवाती हुई, रोमाञ्चित रक्त कपोल-