दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

३७४ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां
शतानि, तामगत्यन्तरामात्मवश्या मकरोत् । तदिदमुक्तम्—'दुष्करसाधनं
प्रज्ञा' इति ।
( ४८ ) इदमाकर्ण्य ब्रह्मराक्षसो मामपूजयत् । अस्मिन्नेव क्षणे नाति-
प्रौढपुंनागमुकुलस्थूलानि मुक्ताफलानि सह सलिलबिन्दुभिरम्बरतलाद-
पतन् । अहं तु 'कि न्विदम्' इत्युच्चक्षुरालोकयन्कमपि राक्षसं काञ्चिदङ्गनां
विचेष्टमानगात्रीमाकर्षन्तमपश्यम् । कथमपहरत्यकामापि स्त्रियमनाचारो
नैर्ऋतः इति गगनगमनमन्दशक्तिरशस्त्रश्चातप्ये । स तु मत्संबन्धी ब्रह्म-
राक्षसः 'तिष्ठ तिष्ठ पाप, क्वापहरसि' इति भर्त्सयन्नुत्थाय राक्षसेन
समसृज्यत ।
न्तरमन्यागतिर्यस्यास्ताम् । दुष्करसाधनं प्रज्ञा बुद्धिवलेन दुष्करमपि साधयितुं
शक्यते इति भावः ।
(४८) नातिप्रौढेति-नातिप्रौढानि अनतिपुष्टानि यानि पुंनागमुकुलानि
बकुलकलिकाः तद्वत् स्थूलानि । मुक्ताफलानि मौक्तिकानि । अहं मित्रगुप्तः ।
उच्चक्षुः-ऊर्ध्वीकृतनेत्रः । विचेष्टमानगात्रीं वेपमानावयवाम् । अकामां अनिच्छ-
न्तीम् । अनाचारः दुराचारः नैर्ऋतः राक्षसः । गगनेति-गगनगमने आकाशत-
ल्लारोहणे मन्दा हीना शक्तिः सामर्थ्यं यस्य सः । अतप्ये तापमभजम् । मत्सम्ब-
न्धी-मत्सम्पर्कितः सुहृद्भूत इति यावत् । उत्थाय गगन्नतले इति शेषः । सम-
सृज्यत-संस्पृष्टोऽभवत् अयुध्यतेति शेषः ।
उपायको रचा । अतः हे प्रिये ! इस सेवकपर अनन्यगति होकर प्रसन्न हो । ऐसा कहकर
वह कलहकंटक उस नितम्बवतीके चरणोंपर बार-बार शीश धरने लगा । बहु प्रकारसे
सान्त्वना देकर उस रमणीको जिसकी दूसरी गति नहीं थी, अपने वशमें कर लिया ।
इसीसे कहा है-'दुष्कर साधन भी बुद्धिसे साधे जा सकते हैं।'
(४८) इन बातोंको श्रवण करके उस ब्रह्मराक्षसने मेरी पूजा की । उसी समय
आकाशसे अनतिप्रौढ़ बकुलकी कलीके सदृश मोतीके दाने, जलबिन्दुओंके सहित
गिरे । मैंने (मित्रगुप्तने ) 'यह क्या है' ज्ञात करनेके लिये ऊपर नेत्रोंको किया तो
देखा कि कोई एक राक्षस किसी कम्पित अङ्गवाली अङ्गनाको पकड़े लिये जा रहा है ।
यह राक्षस इस अनिच्छित महिलाको क्योंकर जबर्दस्ती पकड़े लिये जा रहा है ?'
ऐसा सोचते हुए तथा आकाशमें जानेकी शक्तिमे हीन एवं शस्त्ररहित मैं सन्ताप करने
लगा । मेरे सुहृद् उस ब्रह्मराक्षसने कहा—'ठहरो, ठहरो, पापी ! कहां लिये जाते हो ?'
इस प्रकारसे डराते हुए वह आकाशकी ओर उड़ा । और वहां उसके साथ संश्लिष्ट हो
युद्ध करने लगा ।