सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

Dashakumaracharitam (with Commentary – Purvapithika and Main Story)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 368, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 368

३६८ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां
सौन्दर्यविस्मितेन मयैवमालिखिता' इति । स तदैवोन्मनायमानस्तद्दर्श-
नाय परिव्राजोज्जयिनीम् । भार्गवो नाम भूत्वा भिक्षानिभेन तद्गृहं
प्रविश्य तां ददर्श । दृष्ट्वा चात्यारूढमन्मथो निर्गत्य पौरमुख्येभ्यः श्मशा-
नरक्षामयाचत । अलभत च । तत्र लब्धैश्च शवावगुण्ठनपटादिभिः काम-
प्यर्हन्तिकां नाम श्रमणिकामुपासाञ्चक्रे । तन्मुखेन च नितम्बवतीमुपांशु
मन्त्रयामास । सा चैनां निर्भर्त्सयन्ती प्रत्याचचक्षे ।
(४४) श्रमणिकामुखाच्च दुष्करशीलभ्रंशां कुलस्त्रियमुपलभ्य रहसि
दूतिकामशिक्षयत्-'भूयोऽप्युपतिष्ठ सार्थवाहभार्याम् । ब्रूहि चोपह्वरे
वतीति तन्नाम यथार्थमिति भावः । सौन्दर्यविस्मितेन-तत्सौन्दर्यमवलोक्याश्चर्या-
न्वितेन । सः कुलपुत्रः उन्मनायमानः उत्कण्ठितः । तद्दर्शनाय तस्या नितम्बवत्या
दर्शनार्थम् । परिवव्राज जगाम। भार्गवः दैवज्ञः 'भार्गवौ शुक्रदैवज्ञावि'ति वैजयन्ती।
नामेत्यलीके । भिक्षानिभेन-भिक्षाच्छलेन । तद्गृहं नितम्बवतीमन्दिरम् । अत्या-
रूढमन्मथः-प्रवृद्धमदनः । श्मशानरक्षां श्मशानरक्षकताम् । तत्र-श्मशाने । शवे-
ति-शवानां मृतानां यानि अवगुण्ठनपटादीनि शववेष्टनवस्त्रादीनि तैः । श्रमणिकां
बौद्धप्रव्राजिकाम् । उपासांचक्रे सिषेवे । तन्मुखेन-श्रमणिकामुखेन । उपांशु निर्जने ।
मन्त्रयामास-प्रलोभयामास । सा नितम्बवती । एनां श्रमणिकाम् । प्रत्याचचक्षे-
प्रत्याख्यातवती ।
(४४) दुष्करेति-दुष्करोऽशक्यः शीलस्य चारित्रस्य भ्रंशो नाशो यस्या-
म्तादृशीम् । कुलस्त्रियं-कुलवधूम । उपलभ्य ज्ञात्वा । भूयोऽपि पुनरपि । उपतिष्ठ
म आश्चर्य्यान्वित हो गया और यह चित्र मेने चित्रित किया' । वह कलहकण्टक उसी
समय उत्कण्ठित चित्तसे उस नितम्बवतीके दर्शनार्थ उज्जैन चला गया । भार्गव नामक
दैवज्ञ बनकर भिक्षाके बहाने वह नितम्बवतीके घरमें गया और उसको देखा । उसे देखकर
अतिकाम आतुर होकर वह कलहकंटक वहांसे निकल आया और नगरीके मुख्य-मुख्य
लोगोंसे श्मशानरक्षककी नौकरी मांगी । नौकरी प्राप्त भी कर ली । वहां श्मशानपर
मिलनेवाले मृतकोंके कफन आदिसे उसने एक बौद्ध संन्यासिनीको अपने अनुकूल कर
लिया । उसी संन्यासिनीके द्वारा उसने एकान्तमें नितम्बवतीके प्रति सन्देश कहलाया ।
परन्तु उस नितम्बवतीने उस संन्यासिनीको फटकार दिया ।
(४४) उस संन्यासिनीके मुखसे यह जानकर (कि यह् नितम्बवती कुलांगना है
और) कुलांगनाओं द्वारा सुचरित्रका नाश होना कठिन है । फिर से एकान्तमें उसने उस
संन्यासिनी से कहा-'हे संन्यासिनी ! तुम फिर एक बार सार्थवाहकी भार्या नितम्बवतीके