दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

३६० दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां

कुलवधूनाम् । तस्याहमस्म्युदाहरणभूता । मातृप्रमुखोऽपि ज्ञातिवर्गो माम-
वज्ञयैव पश्यति । तेन सुदृष्टां मां कुरु । न चेत्त्यजेयमद्यैव निष्प्रयोजना-
न्प्राणान् । आविश्रामाच्च मे रहस्यं न श्राव्यम्' इति पादयोः पपात ।
(३७) सैनामुत्थाप्योद्वाष्पोवाच - 'वत्से माध्यवस्यः साहसम् ।
इयमस्मि त्वन्निदेशवर्तिनी । यावति मयोपयोगस्तावति भवाम्यनन्याधी-
ना । यद्येवासि निर्विण्णा तपश्चर त्वं मदधिष्ठिता पारलौकिकाय कल्या-
णाय । नन्वयमुदर्कः प्राक्तनस्य दुष्कृतस्य, यदनेनाकारेणेदृशेन शीलेन
स्वरूपा । मातृप्रमुखः जनन्यादिः । अवज्ञयैव अनादरेणैव । यदा जनन्यपि मामु-
पेक्षते तदा का कथाऽन्येषामिति भावः । तेन ज्ञातृवर्गेण स्वभर्त्रा वा । सुदृष्टां सौम-
नस्येनावलोकिताम् । यथाहं पत्युर्ज्ञातृवर्गस्य च वल्लभा भवेयं तथा विधेहीति
भावः न चेत्-अन्यथा । यदि तथा न करिष्यसीत्यर्थः । त्यजेयं त्यक्ष्यामि । निष्प्र-
योजनान् अकिञ्चित्करान् । आविरामात्-यावत्कालपर्यन्तं मे विरामः प्राणत्यागो
नभवेत्तावत् । रहस्यं गोप्यम् । न श्राव्यं न कस्यापि पुरतः श्रावणीयं न कथनी-
यमिति यावत् । पादयोः प्रव्राजिकायाश्चरणयोः ।
(३७) सा प्रव्राजिका । एनां निम्ब्रुवतीम् । उद्बाष्पा उद्गताश्रुः । मा अध्य-
वस्यः मा कार्षीः । अधि-अवपूर्वक सो धातोलँङि रूपमडागमाभावश्च मा योगात् ।
साहसं प्राणत्यागरूपं साहसुकर्म । इयम्-अहम् । त्वन्निदेशवर्तिनी-तवाज्ञाका-
रिणी । यत्त्वं वदिष्यसि तदेव करिष्यामीत्यर्थः । यावति यत्पर्यन्ते प्रजोजने इति
शेषः । मयोपयोगः-मदुपयोगित्वम् । तावति तत्पर्यन्ते । अनन्याधीना-अन्यस्या-
धीना न भवतीति तथा । स्वन्मात्राधीनेति भावः । निर्विण्णा-विरागवती । तप-
श्चर तपस्यां कुरु । मदधिष्ठिता-मयोपदिष्टा । पारलौकिकाय-परलोके भवं पार-
लौकिकं तस्मै । कल्याणाय मङ्गलार्थम् । अयं एतादृशः । उदर्कः परिणामः । प्राक्त-
नस्य-पूर्वजन्मकृतस्य । दुष्कृतस्य पापस्य । अनेन-एतादृशेन । आकारेण स्वरू-
अपनी कृपादृष्टि मुझपर डालें, अन्यथा मै इन निष्फल प्राणोंको त्याग दूँगी । मैं
मरनेतक अपने रहस्य ( गुप्त ) बातोंको न सुनाऊंगी।' ऐसा कहकर वह संन्यासिनीके
पैरों पड़ गयी ।
(३७) उस संन्यासिनीने उसे उठाकर अपनी आँखोंमें आँसू भरकर कहा-हे
पुत्री ! ऐसा आत्महत्यारूपी साहसका कार्य मत करो। यह मैं तुम्हारी आज्ञाकारिणी
हूँ। जब तक तुम्हारा कार्य मेरे द्वारा हो सकेगा तबतक मैं तुम्हारे अधीन हूँ ! यदि
तुम्हें विराग ही उत्पन्न हो गया है, तो तुम परलोकके कल्याण प्राप्त्यर्थ मेरे साथ मेरे