दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

षष्ठोच्छ्वासः ] बालबोधिनीव्याख्यासहितम् । ३२१
( ३ ) ततोऽल्पीयसा कालेन राज्ञः प्रियमहिषी मेदिनी नामैकं पुत्रम-
सूत । समुत्पन्ना चैका दुहिता । साद्य नाम कन्या कन्दुकावती सोमापीडां
देवीं कन्दुकविहारेणाराधयिष्यति । तस्यास्तु सखी चन्द्रसेना नाम धात्रे-
यिका नाम प्रियासीत् । सा चैषु दिवसेषु राजपुत्रेण भीमधन्वना बलव-
दनुरुद्धा । तदहमुत्कण्ठितो मन्मथशरशल्यदुःखोद्विग्नचेताः कालेन वीणा-
रवेणात्मानं किञ्चिदाश्वासयन्विविक्तमध्यासे इति ।
( ४ ) अस्मिन्नेव च क्षणे किमपि नूपुरक्वणितमुपातिष्ठत् । आगता
च काचिदङ्गना । दृष्ट्वैव स एनामुत्फुल्लदृष्टिरुत्थायोपगूढकण्ठश्च तया
( ३ ) अल्पीयसा-अचिरेण । कन्दुकावतीति कन्याया नाम । सोमापीडां
सोमश्चन्द्र आपीडः शेखरो यस्यास्ताम् । चन्द्रशेखरां देवीं भगवतीम् । कन्दुकवि-
हारेण-कन्दुकनृत्येन । तस्याः कन्दुकाबत्याः। धात्रेयिका-धात्रीकन्या । प्रिया
वल्लभा । सा चन्द्रसेना । एषु दिवसेषु-साम्प्रतम् । भीमधन्वेति राजपुत्रस्य नाम ।
बलवत्-दृढम् । अनुरुद्धा-अनुरुध्य वशं नीता । तत्-तस्मात्कारणात् । मन्मथेति-
मन्मथस्य कामस्य शरो बाणः शल्यमिव तेन यद्दुःखं तेनोद्विग्नं व्याकुलं चेतो
हृदयं यस्यासौ । कलेन-मधुरेण । आश्वासयन्-सान्त्वयन् । विविक्तं निर्जनदेशम् ।
अध्यासे अधितिष्ठामि ।
( ४ ) किमपि-अनिर्वचनीयम् । नूपुरक्वणितं-मञ्जीरध्वनिः । उपातिष्ठत्-
अश्रूयत । दृष्ट्वा विलोक्य तामङ्गनाम् । स-पूर्वोक्तयुवा । एनामङ्गनाम् । उत्फुल्ल-
दृष्टिः उल्लसितलोचनः । तया अङ्गनया । उपगूढकण्ठः-कृतकण्ठग्रहः । अशं-
( ३ ) इसके कुछ ही दिनोंके पश्चात् राजा तुंगधन्वाकी प्यारा पटरानी मेदिनीको
एक पुत्र उत्पन्न हुआ और एक पुत्री उत्पन्न हुई । वही राजकुमारी कन्दुकावती आज
चन्द्रशेखरा ( सोमपीडा ) देवीकी अर्चना करने आवेगी । उसी राजकुमारी कन्दुकावतीकी
सखी चन्द्रसेना जो उसकी धात्रीकी पुत्री है मेरी वल्लभा हो गयी है । उस चन्द्रसेनाको
राजकुमार भीमधन्वाने आजकल जबर्दस्तीते रोक रखा है । इसी उपर्युक्त प्रेमके बन्धनसे
तथा कामदेवके बाणोंसे पीड़ित होकर मै उद्विग्नचित्त हो गया हूँ, और इस वीणाकी
ध्वनिसे एकान्तमें उसका ध्यान करके चित्त बहला रहा हूँ ।
( ४ ) उसी क्षणमें मञ्जीरोंकी अनिर्वचनीय ध्वनि सुनायी पड़ी । कोई अंगना वहाँपर
आयी । वह युवक उस अंगनाको देखते ही उल्लसित नेत्रोंसे उसके लिये खड़ा हो गया ।
उस अंगनाने उस युवकको गले लगा लिया और वहीं बैठ गयी । उस युवकने मुझसे