दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

३१२ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां
पाणिमस्या ग्राहयित्वा तस्मिन्न्यस्तभारः संन्यसिष्ये । दुरभिरक्षतया तु
दुहितॄणां मुक्तशैशवानाम् , विशेषतश्चामातृकाणाम् , इह देवं मातृपितृ-
स्थानीयं प्रजानामापन्नशरणमागतोऽस्मि ।
(२२) यदि वृद्धं ब्राह्मणमधीतिनमगतिमतिथिं च मामनुग्राह्यपक्षे
गणयत्यादिराजचरितधुर्यो देवः, सैषा भवद्भुजतरुच्छायामखण्डितचा-
रित्रा तावदध्यास्तां यावदस्याः पाणिग्राहक़मानयेयम्' इति । स एवमुक्तो
हेतुना । तं जामातरम् । अस्याः कन्यायाः पाणि ग्राहयित्वा विवाहं कारयित्वा ।
तस्मिन् जामातरि । न्यस्तभारः-दत्तरक्षणभारः संन्यसिष्ये संन्यासाश्रममाश्र-
यिष्ये अहमिति शेषः । मुक्तशैशवानां प्राप्तयौवनानां दुहितॄणां कन्यानां दुरभिरक्ष-
तया-अतिकष्टेन रक्षणीयतया । अमातृकाणां-जननीरहितानाम् । इह भवतः
समीपे । देवं भवन्तम् । किम्भूतं ? प्रजानां मातृपितृस्थानीय-येषां माता पिता च
नास्ति तेषां भवानेव माता पिता चेति भावः । पुनः किम्भूतम् ? आपन्नशरणं
विपन्नानां त्राता ।
(२२) अधीतिनं-कृतशास्त्राध्ययनम् । अगतिं निरुपायम् । अतिथिं गृहा-
गतम् । अनुग्राह्यपक्षे-अनुग्रहणीयकोटौ कृपास्थानीये इति यावत् । गणयति-
मन्यते । आदिराजानां मनुमान्धातृप्रभृतीनां यच्चरितं चरित्रं तस्य धुर्यो वाहकः ।
देवः भवान् । सा पूर्वोक्ता । एषा मम कन्या । अखण्डितचारित्रा अखण्डचरित्रा ।
भवदिति-भवतस्तव भुज एव तरुस्तस्यच्छायामाश्रयम् । तावत्-तावत्कालपर्यन्तं ।
अध्यास्तामधितिष्ठतु । यावत्-यावता कालेन । अस्याः कन्यायाः । पाणिग्राहकं
परिणेतारम् । आनयेयमानेष्यामीत्यर्थः । स राजा धर्मवर्धनः । उक्तो निवेदितो
उस ब्राह्मणकुमारका जाकर बुला लाऊं और इस कन्याको जो युवती हो गयी है उससे
विवाह दूँ । और तत्पश्चात् उसे यह कन्या सौंपकर मैं संन्यास ग्रहण करूं । मातृहीना
युवती पुत्री को रक्षा ऐसे समयमें असाध्य है । अत एव हे देव ! आप हीके समीप
इस समय इसकी रक्षा हो सकती है । क्योंकि जिसके माता-पिता नहीं होते तथा जो
दुखी होता है उसके राजा ही माता-पिता एवं त्रातास्वरूप हैं । इसीसे आपके समीप
आया हूँ ।
(२२) हे देव ! मनु-मान्धातादि राजाओंके चरित्रानुसारियोंमें अग्रणी ! यदि आप
मुझ पठित विप्रके प्रति कृपाकटाक्ष करें तो, इस कन्याको अपने भुजारूपी वृक्षके नीचे
आश्रय दें ताकि इस कन्याका चरित्र अखण्डित रहे । तबतक मैं इसके परिणेताको
यहाँपर बुला लाऊँ । ऐसी प्रार्थनापर वह राजा अवश्य मुझे अपनी राजकुमारीके साथ
Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu