दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri. Funding: MIDF
२७४ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां
यद्बन्धुरबन्धुर्वा दुष्टः स निरपेक्षं निग्राह्य इति । स्त्रीधर्मश्चैष यददुष्टस्य
दुष्टस्य वा भर्तुर्गतिर्गन्तव्येति । तदहममुनैव सह चिताग्निमारोक्ष्यामि ।
युवतिजनानुकूलः पश्चिमो विधिरनुज्ञातव्यः' इति ।
( १६ ) स एवं निवेदितो नियतमनुज्ञास्यति । ततः स्वमेवागारमानीय
काण्डपटीपरिक्षिप्ते विविक्तोद्देशे दर्भसंस्तरणमधिशाय्य स्वयं कृतानुम-
रणमण्डनया त्वया च तत्र संनिधेयम् । अहं च बाह्यकक्षागतस्त्वया प्रवे-
शयिष्ये । ततः पितरमुज्जीव्य तदभिरुचितेनाभ्युपायेन चेष्टिष्यामहे'
सिंहघोषाय । प्रेषणीयं वाचिकं सन्देष्टव्यम् । क्षात्रधर्मः क्षत्रियाणां नियमः । निर-
पेक्षं निर्विचारम् । निग्राह्यः निग्रहीतव्यः दण्डनीय इति यावत् । गतिः पदवी ।
गन्तव्या अनुसत्र्त्तव्या । अमुना मद्भर्त्रा कामपालेन । युवतिजनानुकूलः स्त्री-
जनोचितः । पश्चिमः अन्त्यश्चरम इति यावत् । विधिः दाहादिः । अनुज्ञातव्यः-
आदेष्टव्यः ।
( १६ ) सः सिंहघोषः निवेदितः ज्ञापितः । नियतमवश्यम् । अनुज्ञास्यति-
अनुमोदिष्यते । काण्डपटीति-जवनिकापरिवृते । विविक्तोद्देशे—निर्जनप्रदेशे ।
दर्भसंस्तरणं-कुशरचितशय्याम् । अधिशाय्य-शाययित्वा । स्वयंकृतेति-स्वयमेव
नखन्धेन कृतं रचितमनुमरणस्य सहमरणस्य मण्डनं भूषणं यया तथाभूतया।
त्वया-कान्तिमत्या । संनिधेयं-संनिधौ स्थातव्यम् । अहं अर्थपालः । बाह्यकक्षा-
गतः-बहिः प्रकोष्ठस्थितः । प्रवेशयिष्ये-प्रविष्टो भविष्यामि । प्रपूर्वकविशधातोर्र्णि
जन्तात्कर्मणि लृट् । पितरं-कामपालम् । उज्जीव्य-जीवयित्वा । तदभिरुचितेन-
आप (माताजी) राजाके समीप निर्भय हो करके यह कहला दीजिये कि 'यही क्षत्रियोंका
धर्म है कि बन्धु हो अथवा अबन्धु हो, जो भी दुष्ट कार्य करे उसे दण्ड देना चाहिये ।
महिलाओंका भी यह धर्म है कि उनका पति योग्य हो अथवा अयोग्य, उसकी मृत्युके
पश्चात् उसीकी गतिका अनुगमन करें । अत एव मैं अपने पतिके साथ चिताग्निमें प्रवेश
करूंगी । युवतियोंके लिये श्रेयस्कर इस पिछली विधिको करनेकी आप मुझे आज्ञा दें ।'
( १६ ) वह राजा ऐसे निवेदनपर अवश्य आज्ञा दे देगा । इसके अनन्तर सर्पसे
दंशित पिताजीको अपने गृहमें ला करके परदेके अन्दर एकान्त स्थलमें कुशोंके आसनों-
पर सुला दूंगा । आप भी (माताजी) उस समय सती होनेवाले योग्य वेशको सजा करके
उसो स्थलके समीपमें उपस्थित रहें । मैं भी उसी स्थलके बाहरी दरवाजेपर बैठा रहूँगा,
आप मुझे भीतर करा लीजियेगा । तत्पश्चात् मैं पिताजीको जिला करके उनकी इच्छाके
अनुसार जो उचित यत्न होगा सो करूंगा । वह पूर्णभद्र 'तथा' स्वीकार है ऐसा कह कर के
Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu