दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

प्रथमोच्छ्वासः ] व्याख्याद्वयोपेतम् । २५
( ५४ ) तत्र प्रख्यातयोरेतयोरसंख्ये संख्ये वर्तमाने सुहृत्साहाय्यकं
कुर्वाणो निजबले सति विदेहे विदेहेश्वरः प्रहारवर्मा जयवता रिपुणाभि-
गृह्य कारुण्येन पुण्येन विसृष्टो हतावशेषेण शूनयेन सैन्येन सह स्वपुर-
गमनमकरोत् ।
( ५५ ) ततो वनमार्गेण दुर्गेण गच्छन्नधिकबलेन शबरबलेन रभसा-
दभिहन्यमानो मूलबलाभिरक्षितावरोधः स महानिरोधः पलायिष्ट । तदी-
यार्भकयोर्यमयोर्धात्रीभावेन परिकल्पिताहं मद्दुहितापि तीव्रगतिं भूपति-
मनुगन्तुमक्षमे अभूव । तत्र विवृतवदनः कोऽपि रूपी कोप इव व्याघ्रः
( ५४ ) प्रख्यातयोः वीरत्वेन प्रसिद्धयोः । संख्ये युद्धे । सुहृदः । स्वमित्रस्य
राजहंसस्येति शेषः । साहाय्यकं साहाय्यमेवेति स्वार्थे कः । निजबले स्वसैन्ये ।
विगता विनष्टो देहः शरीरं यस्य तस्मिन् । निहते सतीति शेषः । विदेहेश्वरो मिथि-
लाधिपः । जयवता विजयिना । अभिगृह्याक्रम्य । कारुण्येन करुणया । पुण्येन
स्वभागधेयमाहात्म्येन । विसृष्टस्तेन मालवाधीशेन परित्यक्तः । शूनयेन हताशेन
शस्त्रादिरहितेन वा ।
( ५५ ) दुर्गेण दुर्गमेण । अधिकं प्रभूतं बलं सामर्थ्यं यस्य तेन । शबरबलेन
शबरसैन्येन । रभसाद् वेगात् । मूलबलेन प्रधानसैन्येन अभिरक्षितः सुरक्षितोऽव-
रोधः शुद्धान्तः स्त्रीवर्ग इति शेषः येन सः । स प्रहारवर्मा । महान् समधिको निरोधः
स्वावरोधः स्वसैन्यैः स्वपरिवेष्टनं यस्य सः । तदीयार्भकयोः तत्पुत्रयोः । यमयोर्युग्म-
जातयोः । धात्रीभावेन उपमातृरूपेण । तीव्राऽतिवेगवती गतिर्यस्य तम् । अनुगन्तु-
मनुसर्तुम् । अक्षमे असमर्थे । तत्रारण्ये । विवृतं विस्तारितं वदनं मुखं येन सः । रूपी
( ५४ ) उस समय उन दोनों वीरोंका खूब युद्ध होने लगा । मित्रका सहायता करते हुए
मिथिलेश प्रहारवर्माकी सेना भी नष्ट हो गयी और वह मालवेश मानसार द्वारा पकड़ लिया
गया । तत्पश्चात् मानसारने दयादृष्टिसे अथवा मिथिलेशके पुण्यके बलसे उसे (मिथिलेशको)
बन्धनमुक्त कर दिया । मिथिलेश भी छूटकर अपनी बची-खुची दुखी सेनाके साथ अपने
नगरकी ओर चल दिया ।
( ५५ ) जब मिथिलेश पराजित होकर उद्विग्न मन होकर अति विपुल एवं सघन वनके
रास्ते होकर अपने देशको जा रहा था तब मार्गमें उसे प्रबल भीलसेनाका सामना करना
पड़ा । परन्तु प्रधान सैन्यबलकी रक्षामें अन्तःपुरकी स्त्रियोंके साथ रक्षित होकर सब लोग
प्राणत्राणके लिए वहाँसे भाग गये । प्रहारवर्माके जुड़वाँ लड़कोंकी धात्री मैं तथा मेरी कन्या
दोनों तीव्र गतिसे राजाके साथ दौड़नेमें असमर्थ होकर पीछे रह गयीं । उसी समय भक्त