दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

२२६ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां
तासि । सादृश्यं च स्वमनेन स्वयमेवाभिलिख्य त्वत्समाधिगाढत्वदर्श-
नाय प्रेषितम् । एष चेदर्थो निश्चितस्तस्यामुष्यातिमानुषप्राणसत्त्वप्रज्ञाप्र-
कर्षस्य न किञ्चिद्दुष्करं नाम । तमद्यैव दर्शयेयम् । संकेतो देयः' इति ।
( १४ ) तया तु किञ्चिदिव ध्यात्वा पुनरभिहितम्—'अम्ब, तव
नैतदिदानीं गोप्यतमम् । अतः कथयामि । मम तातस्य राज्ञा प्रहारवर्मणा
सह महती प्रीतिरासीत् । मातुश्च मे मानवत्याः प्रियवयस्या देवी प्रियंव-
दासीत् । ताभ्यां पुनरजातापत्याभ्यामेव कृतः समयोऽभून्—'आवयोः पुत्र-
वत्याः पुत्राय दुहितृमत्या दुहिता देया' इति । तातस्तु मां जातां प्रनष्टाप-
त्या प्रियंवदेति प्रार्थयमानाय विकटवर्मणे दैवादत्तवान् ।
मानुषमतिक्रान्तः अलौकिक इत्यर्थः । प्राणानां सत्त्वस्य पराक्रमस्य प्रज्ञाया
बुद्धेश्च प्रकर्ष उत्कर्षो यस्य तथाभूतस्य । दुष्करं असाध्यम् । संकेत: इङ्गितं ।
देयस्त्वयेति शेषः ।
( १४) तया राजपत्न्या । ध्यात्वा विचिन्त्य । तव या खलु मदर्थं दुष्करम-
प्येतत्कार्यं साधयितुं प्रवृत्ता तथाविधायाः सम्बन्धे । गोप्यतमं अतिशयेन गोप्य-
मिति मम तांतस्य-मत्पितुः । प्रियंवदा-प्रहारवर्ममहिषी, उपहारवर्मजननी च ।
ताभ्यां-मानवतीप्रियंवदाभ्याम् । अजातेति-न जातमुत्पन्नमपत्यं सन्ततिर्ययो-
स्ताभ्याम् मम जन्मतः प्रागेवेत्यर्थः । समयः शपथः प्रतिज्ञेति यावत् । आवयो-
र्द्वयोर्मध्ये । पुत्रवत्याः सञ्जातपुत्रायाः । दुहितृमत्या-कन्यकाजनन्या । प्रनष्टा-
पत्या-मृतपुत्रा । इति इतिहेतोः । प्रार्थयमानाय याचमानाय ।
दृढ़ है तो उस अलौकिक राजपुत्रसे, जो, बल बुद्धि और दक्षतामें निपुण है, कोई भी कार्य
असाध्य नहीं है । मैं आज ही उस राजपुत्रको ला सकती हूँ । आप संकेत तो दें ।'
(१४) वह रानी कल्पसुन्दरी कुछ देरतक ध्यानमग्ना होकर सोचने लगी और
फिर बोली—'हे अम्ब ! तुमसे अब मेरी कोई भी वार्ता गुप्त नहीं है । इससे ( कुछ
पूर्वकथा ) कहती हूँ । मेरे पिताकी प्रहारवर्मा नृपतिके साथ प्रगाढ़ मित्रता थी । मेरी
माताकी मित्रता देवी प्रियम्वदाके साथ थी । ( जो प्रियम्वदा प्रहारवर्माकी महिषी और
उपहारवर्मा की जननी थीं) उन दोनों मानवती और प्रियम्वदाको जिस समय कोई
सन्तान भी उत्पन्न न हुई थी उसी समय दोनों सखियोंने आपस में शपथ ले ली थी कि
हम दोनोंमें जिसे पुत्र हो तथा जिसे पुत्री हो उन दोनों भावी सन्तानों का विवाह परस्पर
होवे । परन्तु मेरे पिताने देवी प्रियम्वदाके पुत्रको अरण्यमें नष्ट हुआ जान कर के दैव-
योगसे विवाहकी प्रार्थना करनेवाले विकटवर्माके साथ मेरा विवाह कर दिया ।