दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri.Funding: MIDF
१६४ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां

मनसिजेन विद्धः सन्दिग्धफलेन पत्रिणातिमुग्धः कथंकथमप्यपासरत् ।
सायं च राजकन्याङ्गुलीयकमुद्रितां वासताम्बूलपट्टांशुकयुगलभूषणावयव-
गर्भा च बङ्गेरिकां कयाचिद्बालिकया ग्राहयित्वा रागमञ्जर्या इति नीत्वा
कान्तकस्यागारमगमम् ।
( ६० ) अगाधे च रागसागरे मग्नो नावमिव मामुपलभ्य परमहृ-
ष्यत । अवस्थान्तराणि च राजदुहितुः सुदारुणानि व्यावर्णयन्त्या मया
स दुर्मतिः सुदूरमुद्माद्यत । तत्प्रार्थिता चाहं त्वत्प्रियाप्रहितमिति ममैव

चतुरमाचेष्टितं-चातुर्यं प्रदर्शितम् । आकृष्टधन्वना-सज्यकार्मुकेन । आकृष्टं धनुर्र्येनेति
विग्रहः । विद्धो भिन्नः । सन्दिग्धफलेन-विषलिप्तमुखेन । पत्रिणा बाणेन । अपा-
सरत् तत्स्थानान्निरगच्छत् । राजकन्येति-राजकन्याया अङ्गुलीयकेन मुद्रिकया
मुद्रितां कृतचिह्नाम् । राजकन्ययैव प्रेषितमिति सूचनार्थं मुद्रया चिह्नितमकरोदिति
भावः । वासेति-वासताम्बूलं कर्पूरादिना सुगन्धीकृतं ताम्बूलं पट्टांशुकयुगलं
क्षौमवस्त्रयुगं भूषणावयवाः अलंकारभेदाश्च गर्भेऽभ्यन्तरे यस्यास्ताम् । वङ्गे-
रिकां वेत्रपुटिकाम् । 'वङ्गेरी वेत्रपुटिके'ति वैजयन्ती । झांपीति प्रसिद्धाम । राग-
मञ्जर्या इति-पेटिकेयं रागमञ्जर्यर्थं नीयत इति कपटेन कथयित्वेत्यर्थः ।
( ६० ) अगाधे अतिगभीरे । राग एव सागरस्तस्मिन् । अनुरागसमुद्रे ।
नावं नौकाम् । उपलभ्य प्राप्य । परमत्यर्थमहृष्यत हृष्टोऽभवत् कान्तक इति
शेषः । अवस्थान्तराणि कामदशाविशेषाञ् । सुदारुणानि सोढुमशक्यानि । व्याव-
र्णयन्त्या विशेषेण कीर्त्तयन्त्या । स कान्तकः । सुदूरमत्यन्तम् । उद्माद्यत उन्म-

हो गया । मैंने ( श्रृगालिकाने ) भी इशारेसे चातुर्य प्रदर्शित कर दिया । ( कान्तकने
समझा कुमारी मेरे पर राग करके हंसी तथा मैंने उसे और पुष्ट कर दिया ) । उस मुग्ध
कान्तकको सज्जित धनुषसे युक्त कामदेवने विषलिप्त मुखवाले बाणोंसे ऐसा वेधा कि, वह
कान्तक किसी प्रकारसे वहांसे हटनेमें समर्थ हुआ । सायंकालमें मैं, राजपुत्री (अम्बालिका)
की अंगूठीकी मोहरके साथ एक बेंतकी पिटारीमें सुगन्धित पान, रेशमी साड़ी और चादर
( ओढ़नी ) तथा गहने रख करके एक बालिकाद्वारा उस पिटारीको कान्तकके गृह ले गयी ।
( ६० ) अति गम्भीर ( गहिरे ) अनुराग समुद्रमें निमग्न हुए उस कान्तकने मुझे नाव
के समान पा करके अत्यन्त हर्ष प्राप्त किया । राजकुमारी अम्बालिकाकी कामदेवकी अत्यन्त
पीड़िभावस्था मेरे द्वारा वर्णन किये जाने पर वह दुर्मति अत्यन्त उन्मत्त हो गया । जब
उस कान्तकने याचना की तब मैंने ( श्रृगालिकाने ) उसे यह बताया कि, आपकी वल्लभाने

Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu