दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri.Funding: MIDF
१५६ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां
सहस्राणि दीनाराणाम् । तदधं सभिकाय सभ्येभ्यश्च दत्त्वार्धं स्वीकृत्यो-
दतिष्ठम् ।
(२८) उदतिष्ठंश्च तत्र गताना हर्षगर्भाः प्रशंसालापाः । प्रार्थ्य-
मानसभिकानुरोधाच्च तदगारेऽत्युदारमभ्यवहारविधिमकरवम् । यन्मू-
लश्च मे दुरोदरावतारः स मे विमर्दको नाम विश्वास्यतरं द्वितीयं हृदय-
मासीत् । तन्मुखेन च सारतः कर्मतः शीलतश्च सकलमेव नगरमवधार्य
धूर्जटिकण्ठकल्माषकालतमे तमसि नीलनिवसनार्धोरुकपरिहितो बद्ध-
जित इत्यत्र जिधातोरप्रधाने कर्मणि असावित्यत्र निष्ठाप्रत्ययः । तदधैविजितधनस्या-
र्धम् । स्वीकृत्य स्वयं गृहीत्वा । उदतिष्ठम् उत्थितोऽभवम् ।
(२८) तत्र गतानां-द्यूतसमाजस्थितानाम् । हर्षगर्भाः आनन्दमिश्राः । प्रशंसा-
लापाः प्रशंसासूचकवाक्यानि । प्रार्थ्यमानेति-प्रार्थ्यमानस्य मम गृहे त्वया भोक्त-
व्यमिति प्रार्थनां कुर्वतः सभिकस्य द्यूताध्यक्षस्यानुरोधात् प्रार्थनानुसारेण । तदगारे-
ऽभिकगृहे । अत्युदारमत्युत्कृष्टम् । अभ्यवहारविधिं भोजनव्यापारम् । यन्मूलः
यन्निमित्तकः । दुरोदरावतारः-द्यूतक्रीडाप्रवेशः । विश्वास्यतरमत्यन्तविश्वास-
भाजनम् । द्वितीयं हृदयं परममित्रम् । तन्मुखेन विमर्दकसहाय्येन । सारतो
बलात् । कर्मतोऽनुष्ठानात् । शीलतः स्वभावाच्च । अवधार्यके कीदृक् सारवन्तः
कर्मवन्तः स्वभाववन्तश्चेति निश्चित्य । धूर्जटोति-धूर्जटेर्महादेवस्य कण्ठे गले
यत्कल्माषं कालिमा तद्वत् कालतमेऽतिकृष्णवर्णे । अतिघोरे इति भावः । तमस्य-
न्धकारे । नीलेति-नीलं कृष्णवर्णं यन्निवसनं वस्त्रं तस्य यदधोरुकमधोरु व्यापि
अवगुण्ठनं तत्परिहितमाच्छादितं येन सः । नीलवस्त्राच्छादितशरीरः । निष्क्रान्तस्य
अशर्फियाँ जीत लीं । उनमेंसे आधी द्यूताध्यक्षको और आधी की आधी सभ्योंको दे कर के
आधी अशर्फियां अंटी में कीं और उठ खड़ा हुआ ।
(२८) मेरे उठने के साथ ही वहां पर विद्यमान सब लोगों के सहर्ष प्रशंसा-
भरे वचनों से कोलाहल-सा मच गया । द्यूताध्यक्ष के पुनः पुनः प्रार्थना करने
पर मैंने उसी के घर जा करके अतिशय उदारतापूर्वक भोजन किया । जिसकी बदौ-
लत मैं इस द्यूतकर्म में प्रवृत्त हुआ था, वह 'विमर्दक' नामक मेरा अति विश्वास-
नीय दूसरे हृदय के समान अभिन्न मित्र था । उसीकी जबानी मैंने अपने बल,
कर्म और शीलसे सारे शहरको अपनी अच्छाईका विश्वास दिला दिया । तदनन्तर जब
श्रीशिवजीके कण्ठकी तरह काला अन्धकार छा गया, तब नीले रंगका अर्धोरुक (लबादा)
Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu