बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 473, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ेंश्वचक्राध्यायः ४४५
अन्यदप्याह—
कुड्यमुत्किरति वेश्मनो यदा तत्र खानकभयं भवेत्तदा ।
गोष्ठमुत्किरति गोग्रहं वदेद्धान्यलब्धिमपि धान्यभूमिषु ॥९॥
जब घर की दीवार की लिपाई को कुत्ता खोदे तो उस समय उस घर में सन्धिभेद
का भय होता है। यदि गायों के निवासस्थान को खोदे तो गोहरण और धान्य वाली भूमि
को खोदे तो धान्य का लाभ होता है॥९॥
वेश्मनो गृहस्य यदा कुड्यं भित्तिमुत्किरति खनति तदा तत्र गृहे खानकभयं सन्धि-
भेदभीतिर्भवेत् स्यात्। गोष्ठं गोस्थानकं यद्युत्किरति तदा गोग्रहं गोहरणं च वदेद् ब्रूयात्।
धान्यभूमिषु खनने धान्यलब्धिर्भवति। यस्यां भूमौ धान्यानि भवन्ति सा धान्यभूमिः॥९॥
अथान्यच्चेष्टितमाह—
एकेनाक्ष्णा साश्रुणा दीनदृष्टिर्मन्दाहारो दुःखकृत्तद्गृहस्य ।
गोभिः साकं क्रीडमाणः सुभिक्षं क्षेमारोग्यं चाभिधत्ते मुदञ्च ॥१०॥
यदि कुत्ते की एक आँख अश्रुपूर्ण और थोड़ी दृष्टि वाली हो तथा वह थोड़ा भोजन
करे तो घर को दुःखी करने वाला होता है। यदि गायों के साथ कुत्ता खेले तो सुभिक्ष,
क्षेम, आरोग्य और हर्षित करता है॥१०॥
एकेनाक्ष्णा एकेन नयनेन चाश्रुणाश्रुयुक्तेनोपलक्षितः स च दीनदृष्टिर्मन्दाहारोऽल्पभोजनो
यदि भवति, तदा तद्गृहस्य तस्य वेश्मनो दुःखकृद्भवति। गोभिः साकं गोभिः सह क्रीडमाणः
सुभिक्षमभिधत्ते करोति। तथा क्षेमारोग्यं मुदं च हर्षमभिधत्ते करोति॥१०॥
अन्यदप्याह—
वामं जिघ्रेज्जानु वित्तागमाय स्त्रीभिः साकं विग्रहो दक्षिणञ्चेत् ।
ऊरुं वामं चेन्द्रियार्थोपभोगः सव्यं जिघ्रेदिष्टमित्रैर्विरोधः ॥११॥
यदि कुत्ता बाँईं जांघ को सूँघे तो धनलाभ, दाहिनी जाँघ को सूँघे तो स्त्रियों के
साथ कलह, बाईं ऊरु को सूँघे तो बुद्धीन्द्रियों के विषयों का उपभोग और दाहिनी ऊरु
को सूँघे तो मित्रों से विरोध होता है॥११॥
सारमेयो यातुर्वामं जानु यदि जिघ्रेत् तदा वित्तागमाय धनलाभाय भवेत्। यदा
दक्षिणं जानु जिघ्रेत् तदा स्त्रीभिः साकं योषिद्भिः सह विग्रहो भवति। वाममूरुं यदि जिघ्रेत्
तदा इन्द्रियार्थोपभोगो भवति। इन्द्रियाणां बुद्धीन्द्रियाणां येऽर्था विषयास्तदुपभोगो भवति।
सव्यं दक्षिणमूरुं जिघ्रेत् तदा इष्टैर्बन्धुभिर्मित्रैः सुहृद्भिः सह विरोधो भवति॥११॥
अन्यदप्याह—
पादौ जिघ्रेद्यायिनश्चेद्यात्रां प्राहाप्तार्थिप्तं वाञ्छितां निश्चलस्य ।
स्थानस्थस्योपानहौ चेद्विजिघ्रेत्क्षिप्रं यात्रां सारमेयः करोति ॥१२॥