सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 423, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 423

शाकुनाध्यायः ३९५
चाषः सनकुलो वाम इति। चाषः सनकुलो नकुलेन सहितो वामो वामभागगतो
धन्यः। भृगुराहापराह्नतः, भृगुर्नाम मुनिरेवमाहोक्तवान्। यथाऽपराह्नतोऽपराह्नात् परतो वामगौ
धन्यौ, न पूर्वाह्ने। तथा भृगुः—
वामगौ चाषनकुलावपराह्ने शुभप्रदौ।
श्वशृगालयोरिदं व्यत्यासेन फलं प्रशस्यते। चाषौ नकुलश्च वामगो दिवसाधार्त् परतः
शुभप्रदः।।४३।।
अथान्येषामप्याह—
छिक्करः कूटपूरी च पिरिली चाह्नि दक्षिणाः ।
अपसव्याः सदा शस्ता दंष्ट्रिणः सबिलेशयाः ॥४४॥
दिन में सियार, करायिका और पिरली पक्षी दक्षिण भाग में शुभ होते हैं तथा दंष्ट्री
( सूअर आदि ) और बिल में रहने वाले प्राणी वाम भाग में शुभ होते हैं।।४४।।
छिक्करः शृगालः, कूटपूरी करायिका, पिरिली पक्षिविशेषः, तेऽह्नि दिवसे दक्षिणाः
शस्ताः। दंष्ट्रिणो वराहादयः। बिले शेते ते बिलेशयाः श्वाविन्नकुलादयः। दंष्ट्रिणो बिलेशयैः
सह अपसव्या वामभागगताः शस्ताः शोभनाः।।४४।।
अधुना दिग्वशेन शाकुनानां शुभाशुभमाह—
श्रेष्ठे ह्यसिते प्राच्यां शवमांसे च दक्षिणे ।
कन्यकादधिनौ पश्चादुदग्गोविप्रसाधवः ॥४५॥
पूर्व में घोड़ा और सफेद वस्तु, दक्षिण में शव और मांस, पश्चिम में कन्या और दही
तथा उत्तर में गाय, ब्राह्मण और सज्जन पुरुष श्रेष्ठ होते हैं।।४५।।
हयोऽश्वः। सितः श्वेतवर्णो यः कश्चिद्वस्तुरूपः। एते प्राच्यां पूर्वदिशि यातुः श्रेष्ठे
शोभने। शवो मृतपुरुषः। मांसमामिषम्। एते दक्षिणे दक्षिणस्यां दिशि शुभे। कन्यका
कुमारी। दधि क्षीरविकारः। एते पश्चिमे पश्चिमायां दिशि शोभने। गौः प्रसिद्धा। विप्रो
ब्राह्मणः। साधुः सज्जनः। एत उदग् उत्तरस्यां दिशि शोभनाः। उक्तं च—
द्रव्याणि श्वेतानि तुरङ्गमश्च पूर्वेण याम्येन शवं समांसम्।
पश्चात् कुमारी दधि चातिशस्तं सौम्येन गोब्राह्मणसाधवश्च।। इति।।४५।।
अथाशुभानाह—
जालश्वचरणौ नेष्टौ प्राग्याम्यौ शस्त्रघातकौ ।
पश्चादासवरषण्ढौ च खलासनहलान्युदक् ॥४६॥
पूर्व में जाल के साथ चलने वाले और कुत्ते के साथ चलने वाले, दक्षिण में शस्त्र
और वधिक, पश्चिम में आसव ( मद्य आदि ) और नपुंसक तथा उत्तर में आसन और
हल अशुभ होते हैं।।४६।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA