बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 149, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ेंअथ प्रासादलक्षणाध्यायः
अथ प्रासादलक्षणं व्याख्यायते। तत्रादावेव प्रयोजनप्रदर्शनार्थमाह—
कृत्वा प्रभूतं सलिलमारामान् विनिवेश्य च।
देवतायतनं कुर्याद् यशोधर्माभिवृद्धये ॥१॥
बहुत जल वाले जलाशय बनाकर और बागीचा लगाकर यश और धर्म की वृद्धि
के लिये देवता का मन्दिर बनाना चाहिये॥१॥
प्रभूतं पर्याप्तं सलिलं जलं कृत्वा तत्र चारामान् वृक्षवाटिकान् विनिवेश्य वेशयित्वा
यशोधर्माभिवृद्धये यशसः कीर्तेः धर्मस्य चाभिवृद्ध्यर्थं देवतायतनं देवतागृहं कुर्याद् विदध्यात्।
अत्रैव प्रशंसनार्थमाह—
इष्टापूर्तेन लभ्यन्ते ये लोकास्तान् बुभूषता।
देवानामालयः कार्यो द्वयमप्यत्र दृश्यते ॥२॥
इष्ट ( यज्ञ आदि ) करने से, पूर्त ( वापी, कूप, तडाग आदि ) बनाने से जो लोक
मिलते हैं, उन दोनों को चाहने वाले मनुष्य को देवालय का निर्माण कराना चाहिये;
क्योंकि इसमें दोनों लोक दिखाई देते हैं॥२॥
इष्टं यज्ञादिकम्, पूर्तं वापीकूपतडागादिकम्। तथा चोक्तम्—
इष्टं यज्ञेषु यद्दानं ततोऽन्यत् पूर्त्तमिष्यते।
इष्टाभिः पशुबन्धैश्च चातुर्मास्यैर्यजेद् द्विजः।।
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैर्यो यजेत स इष्टवान्।
वापीकूपतडागादिदेवतायतनानि च।।
अन्नप्रदानमाचार्यैः पूर्त इत्यभिधीयते।
इष्टापूर्तेन ये लोकाः पुण्यस्थानानि लभ्यन्ते प्राप्यन्ते, तान् बुभूषता भवितुमिच्छता
प्राप्तुमिच्छतेत्यर्थः। देवानां सुराणामालयः कार्यः, गृहं देवानां कर्तव्यमित्यर्थः। यतोऽत्र
देवालये द्वयमपि दृश्यते। इष्टापूर्तेषु यत् फलं तदत्र दृश्यते प्राप्यत इत्यर्थः। तथा च
काश्यपः—
इष्टापूर्तादिभिर्यज्ञैर्यावत् कुर्वन्ति मानवाः।
अग्निष्टोमादिपशुभिरिष्टं यज्ञं प्रकीर्तितम्।।
वापीकूपतडागादिदेवतायतनानि च।
स्वर्गस्थितिं सदा कुर्यात्तद्दानं पूर्तसंज्ञितम्।।
देवानामालयः कार्यो द्वयमप्यत्र लभ्यते।। इति।।२।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA