सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished728 पृष्ठ

पृष्ठ 304, कुल 728 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 304

२६४ बृहत्संहिता
दासमेय, श्यामक, क्षेमधूर्त्त—ये सभी देश शतभिषा आदि तीन नक्षत्रों के वर्ग ( उत्तर
दिशा ) में स्थित हैं॥२४-२८॥
उत्तरतः उत्तरस्यां दिशि देशाः। तद्यथा—कैलासः पर्वतः। हिमवान्। वसुमान्
गिरिः। धनुष्मांश्च गिरिरेव। क्रौञ्चः। मेरुः। कुरवस्तथोत्तरा उत्तरकुरवः। क्षुद्रमीनाः।
कैकयाः। वसातयः। यामुनाः। भोगप्रस्थाः। अर्जुनायनाः। आग्नीध्राः। आदर्शाः।
अन्तर्द्धीपिनः। त्रिगर्ताः। तुरगाननाः। श्वमुखाः।
केशधराः। चिपिटनासिकाः। दासेरकाः। वाटधानाः। शरधानाः। तक्षशिलाः शिलाः।
पुष्कलावताः। कैलावताः। कण्ठधानाः।
अम्बरावताः। मद्रकाः। मालवाः। पौरवाः। कच्छाराः। दण्डपिङ्गलकाः। माणहलाः।
हूणाः। कोहलाः। शीतकाः। माण्डव्याः। भूतपुराः।
गान्धाराः। यशोवति नगरी। हेमतालाः। राजन्याः। खचराः। गव्याः। यौधेयाः।
दासमेयाः। श्यामाकाः। क्षेमधूर्ताः। एते शतभिषगाद्ये नक्षत्रत्रये देशाः। तथा च पराशरः—
‘अथोत्तरस्यां हिमवान् क्रौञ्चो मधुमान् कैलासो वसुमानुत्तरोत्तरस्यां मद्रपौरवयौधेय-
मालवशूरसेनराजन्यार्जुनायनत्रैगर्तकैकयक्षुद्रमाचेलूकमत्स्यवसातिदर्भफलाफलप्रस्तलक्षे-
मधूर्त्तशाकलदाशधानहव्यमुरदण्डगव्यशरधानदासेरकवाटधानान्तर्द्धीपिगान्धारववन्धिषु-
वास्तुतक्षशिलालवणवतिपुष्कलावतीयशोवतिमणिवतिश्यामाकखचरकोहलकनगरशरभूत-
पुरकैरातकादर्शकान्तारदण्डपिङ्गलमाण्डव्यायामुनेयमाणहलहूणहेमतालाश्रमुखा हिमव-
द्ध्रुसुमकैलासक्रौञ्चात् परमभिजना’ इति॥२४-२८॥
अथैशान्यां प्रविभागमाह—
ऐशान्यां मेरुकनष्टराज्यपशुपालकीरकाश्मीराः ।
अभिसारदरदतङ्गणकुलूतसैरिन्र्धवनराष्ट्राः ॥२९॥
ब्रह्मपुरदार्बडामरवनराज्यकिरातचीनकौणिन्दाः ।
भल्लाः पटोलजटासुरकुनटखसघोषकुचिकाख्याः ॥३०॥
एकचरणाणुविद्धाः सुवर्णभूर्वसुधनं दिविष्ठाश्च ।
पौरवचीरनिवासित्रिनेत्रमुञ्जाद्रिगान्धर्वाः ॥३१॥
मेरुक, नष्टराज्य, पशुपाल, कीर, काश्मीर, अभिसार, दरद, तङ्गण, कुलूत, सैरिन्ध्र,
वनराष्ट्र, ब्रह्मपुर, दार्वडामर, वनराज्य, किरात, चीन, कौणिन्द, भल्ल, पटोल, जटासुर,
कुनट, खस, घोष, कुचिक, एकचरण, अणुविद्ध, सुवर्णभू, वसुधन, दिविष्ट, पौरव, चीरनिवासी,
त्रिनेत्र, मुञ्जाद्रि, गन्धर्व—ये सभी देश रेवती आदि तीन नक्षत्रों के वर्ग (ईशान कोण) में
स्थित हैं॥२९-३१॥
ऐशान्यां दिशि देशाः। तद्यथा—मेरुकः। नष्टराज्यम्। पशुपालाः। कीराः। काश्मीराः।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA