बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 259, कुल 728 में से
संदर्भ में पढ़ेंकेतुचाराध्यायः २१९
उक्त लक्षण से भिन्न लक्षण वाले केतु शुभ करने वाले नहीं होते तथा इन्द्रधनु, दो या
तीन शिखा वाले केतु विशेषकर अशुभ फल देते हैं।।९।।
ह्रस्वस्तनुः प्रसन्न इत्यस्मादुक्ताद्यो विपरीतरूपः केतुरुत्पन्नः स धूमकेतुः। स च न
शुभकरः शुभं फलं न करोति। पापं करोतीत्यर्थः। तथेन्द्रायुधानुकारी, इन्द्रायुधं चक्रचापं
तत्सदृशो न शुभकर एव। तथा द्वित्रिचूलो द्विशिखस्त्रिशिखश्च विशेषतो न शुभकर एव।
तथा च समाससंहितायाम्—
अचिरस्थितोऽभिवृष्टस्त्वृजुः स्मितः स्निग्धमूर्तिरुद्गुदितः।
ह्रस्वस्तनुः प्रसन्नः केतुर्लोकस्य भावाय।।
न शुभो विपरीतोऽतो विशेषतः शक्रचापसङ्काशः।
द्वित्रिचतुश्शूलो वा दक्षिणसंस्थश्च मृत्युकरः।। इति।।९।।
अधुना केतुसहस्रस्य लक्षणं सफलं विवक्षुस्तत्रादावेव रविजाः पञ्चविंशतिः केतवो
भवन्ति तेषां लक्षणमाह—
हारमणिहेमरूपाः किरणाख्याः पञ्चविंशतिः सशिखाः।
प्रागपरदिशोर्दृश्या नृपतिविरोधावहा रविजाः ॥१०॥
मुक्ताहार, मणि ( चन्द्रकान्त आदि ) और सुवर्ण के समान वर्ण वाले शिखासहित
केतु पच्चीस प्रकार के होते हैं। ये सूर्यपुत्र केतु पूर्व और पश्चिम तरफ दृश्य होते हैं। इनमें
से एक का भी यदि दर्शन हो तो राजाओं में परस्पर द्वेष उत्पन्न होता है।।१०।।
हारो मुक्ताहारः। मणयश्चन्द्रकान्तप्रभृतयः। हेम सुवर्णम्। एतेषां सदृशरूपाः समानवर्णा
ये केतवस्ते किरणाख्याः किरणसंज्ञाः। सशिखाः सचूलाः। ते च पञ्चविंशतिः। रविजाः
सूर्यपुत्राः प्रागपरदिशोर्दृश्याः। प्राक् पूर्वस्यामपरस्यां पश्चिमायां दिशि दृश्यन्ते। एतेषां
मध्ये एक एव दृश्यते न सर्वे युगपदिति सर्वत्रेयं परिभाषा। ते च नृपतिविरोधावहाः,
नृपते राज्ञो विरोधावहा विरोधप्रदाः। अनिष्टा इत्यर्थः। तथा च गर्गः—
शुद्धस्फटिकसङ्काशमृणालरजतप्रभाः ।
मुक्ताहारसुवर्णाभाः सशिखाः पञ्चविंशतिः।।
किरणाख्या रवेः पुत्रा दृश्यन्ते प्राग्दिशि स्थिताः।
तथा चापरभागस्था नृपतेर्भयदाश्च ते।। इति।।१०।।
अथाग्निपुत्रांस्तावत् आह—
शुकदहनबन्धुजीवकलाक्षाक्षतजोपमा हुताशसुताः ।
आग्नेय्यां दृश्यन्ते तावन्तस्तेऽपि शिखिभयदाः ॥११॥
तोता, अग्नि, बन्धुजीवक ( काला पुष्प ) लाख या रक्त के समान वर्ण वाले अग्नि
के पुत्र पच्चीस प्रकार के केतु होते हैं, जो अग्निकोण में दृश्य होते हैं। इनका दर्शन होने
पर अग्नि का भय होता है।।११।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammu. Digitized by S3 Foundation USA