बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

788 बृहत्संहितायाम् [Adh. CIV. Sl. 56-59.
righteously, just as bile being greatly vitiated (made
powerful) by men basking in the Sun, tortures them,
leaving out those careful men who have a regulated diet.
This is in पथ्या metre, a kind of आर्या.
छे लात् पदं द्वितीयात् प्रथमात् परकेऽथ विषमयुजि चरमे ।
षष्ठो लोऽग्रेऽन्त्ये त्रिषु पादो भवति भवति तु पथ्या ॥
यादृशेन ग्रहेणेन्दुर्युक्तस्तादृग्भवेत्सोऽपि ।
मनोवृत्तिसमायोगाद्विकार इव वक्त्रस्य ॥५६॥
Sloka 56.—The nature of the Moon varies according
to the planet she conjoins with, just as the facial ex-
pression does according to the mental frame.
The Moon is the mind of कालपुरुष. The metre is वक्त्र- .
रौ यदा गौ तु वक्त्रं स्यात् नौ गावन्यत्र दृश्येते ।
तृतीय चरणे य्सौ गौ जसौ गुरुरथो गः स्यात् ॥
पञ्चमं लघु सर्व्वेषु सप्तमं द्विचतुर्थयोः ।
यद्वच्छ्लोकाक्षरं तद्वल्लघुतां याति दुःस्थितैः ॥५७॥
Sloka 57.—When planets are ill-placed, a man is
belittled, just as the 5th syllable in all the quarters and
the 7th in the 2nd and 4th are short in the श्लोक metre.
प्रकृत्यापि लघुर्यश्च वृत्तबाह्ये व्यवस्थितः ।
स याति गुरुतां लोके यदा स्युः सुस्थिता ग्रहाः ॥५८॥
Sloka 58.—A person, though low-born and of
reprehensible conduct, becomes respectable in the world,
when the planets are well-placed in transit, just as a short
syllable occurring at the end of a foot comes to be treated
as long.
प्रारब्धमसुस्थितैर्ग्रहैर्यत् कर्मात्मविवृद्धये बुधैः ।
विनिहन्ति तदेव कर्म तान् वैतालीयमवायथाकृतम् ॥५९॥