बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

626 बृहत्संहितायाम् [Adh. LXXIX. Sl. 29-35.
सुषिरेंऽथवा विवर्णे ग्रन्थौ पादस्य शीर्षगे व्याधिः ।
पादे कुम्भो यश्च ग्रन्थौ तस्मिन्नुदररोगः ॥२९॥
कुम्भाधस्ताज्जङ्घा तत्र कृतो जङ्घयोः करोति भयम् ।
तस्याश्चाधारोऽधः क्षयकृद्द्रव्यस्य तत्र कृतः ॥३०॥
खुरदेशे यो ग्रन्थिः खुरिणां पीडाकरः स निर्दिष्टः ।
ईषाशीर्षण्योश्च त्रिभागसंस्थो भवेन्न शुभः ॥३१॥
Slokas 29-31.—If there is a hollow or a discoloured
knot in the upper part of the leg, the owner will have
cerebral disease. If there is such a knot in its pot, he
will have stomach trouble; if in the shank-like part be-
low the pot, danger to his shanks; if in the support be-
neath that, loss of wealth; if in the hoof, trouble to the
hoofed animals. Inauspicious also is a knot occurring at
a third of the length of the side-beams and cross-beams.
निष्कुटमथ कोलाक्षं सूकरनयनं च वत्सनाभं च ।
कालकमन्यद्धुन्धुकमिति कथितश्छिद्रसङ्क्षेपः ॥३२॥
Sloka 32.—The different kinds of blemishes (holes)
in the wood may be summed up in the following list :—
Nishkuta (cavity), Kolaksha (boar's eye), Sukaranayana
(hog's eye), Vatsanabha (calf's navel), Kalaka (dark
spot) and Dhundhuka (cut dark spot).
घटवत् सुषिरं मध्ये सङ्कटमास्ये च निष्कुटं छिद्रम् ।
निष्पावमाषमात्रं नीलं छिद्रं च कोलाक्षम् ॥३३॥
सूकरनयनं विषमं विवर्णमध्यर्धपर्वदीर्घं च ।
वामावर्त्तं भिन्नं पर्वमितं वत्सनाभाख्यम् ॥३४॥
कालकसञ्ज्ञं कृष्णं धुन्धुकमिति यद्भवद्विधिनिर्मुक्तम् ।
दारुसवर्णं छिद्रं न तथा पापं समुद्दिष्टम् ॥३५॥