बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

6 बृहत्संहितायाम् [Adh. II. 1-3
सांवत्सरसूत्राध्यायः । ॥२॥ The Astrologer.
१. अथातः सांवत्सरसूत्रं व्याख्यास्यामः ।
We shall now comment upon the aphorisms relating
to an astrologer:—
२. तत्र सांवत्सरोऽभिजातः प्रियदर्शनो विनीतवेषः सत्य-
वागनसूयकः समः सुसंहितोपचितगात्रसन्धिरविकलश्चारुकरचरण-
नखनयनीचबुकदशनश्रवणललाटभ्रूत्तमाङ्गो वपुष्मान् गम्भीरोदात्त-
घोषः । प्रायः शरीराकारानुवर्त्तिनो हि गुणा दोषाश्च भवन्ति ।
2. The astrologer should be of noble descent,
good-looking, modest in disposition, truthful, free from
malice, impartial, with well-proportioned limbs all perfect
and unimpaired, strong joints, undeformed, with fine
hands, feet, nails, eyes, chin, teeth, ears. forehead,
eye-brows and head, with handsome physique and
a voice deep and sonorous. For, merits and demerits
are generally the reflections of good and bad physical
features.*

• Cf. Kumara Sambhava-Canto V—36.
  यदुच्यते पार्वति पापवृत्तये न रूपमित्यव्यभिचारि तद्वचः ।
  तथा हि ते शीलमुदारदर्शने तपस्विनामप्युपदेशतां गतम् ॥
  ३. तत्र गुणाः । शुचिर्दक्षः प्रगल्भो वाग्मी प्रतिभानवान्
  देशकालवित् सात्विको न पर्षद्भीरुः सहाध्यायिभिरनाभिभवनीयः
  कुशलोऽव्यसनी शान्तिकपौष्टिकाभिचारस्नानविद्याभिज्ञो विबुधा -
  र्चनव्रतोपवासनिरतः स्वतन्त्राश्रयोत्पादितप्रभावः पृष्टाभिधाय्यन्यत्र
  दैवात्पातात् । ग्रहगणितसंहिताहोराग्रन्थार्थवेत्तेति ।

3. The following are the good qualities of an
   astrologer. He must be clean and active, bold and