बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

Adh. XXIV. Sl. 9-10.] चतुर्विंशोऽध्यायः 227
he should make a Homa with hymns addressed to the
Marut, Varuna and the Moon.
श्लक्ष्णां पताकामसितां विदध्याद्दण्डप्रमाणां त्रिगुणोच्छ्रितां च ।
आदौ कृते दिग्ग्रहणे नभस्वान् ग्राह्यस्तया योगगते शशाङ्के ॥९॥
Sloka 9.—He should prepare a very fine flag of
black colour, four cubits in length, and hoist it on a staff
of 12 cubits. After acquainting himself with the
different directions, he should ascertain through the
movement of the streamer the direction of the wind at
the Moon's conjunction with the asterism.
तथा च पुराणे । चतुर्हस्तो धनुः स्मृतः ।
धनुर्दण्डो युगं नाली तुल्यान्येतान्यथाङ्गुलैरिति ॥
तत्र दिग्साधनमाचार्येण पञ्चसिद्धान्तिकायामुक्तम् । तद्यथा-
शङ्कुचतुर्विस्तारे वृत्ते छायाप्रवेशनिर्गमनात् ।
अपरैन्द्रीदिक्सिद्धिर्दिग्वंशाच्च याम्योत्तरे साध्ये ॥
तत्रार्द्धमासाः प्रहरैर्विकल्प्या वर्षानिमित्तं दिवसास्तदंशैः ।
सव्येन गच्छञ्छुभदः सदैव यस्मिन् प्रतिष्ठा बलवान् स वायुः ॥
Sloka 10.—For purposes of determining the times
of rainfall, the watches (3 hour-periods) should be taken
as corresponding to as many fortnights and the sub-
divisions of a watch, to the days. If the wind blows
round from east to south and so on (i. e. in the प्रदक्षिण
order), it indicates prosperity to the world. When two
contrary winds are blowing, that which shows firmness
is more powerful, and it is from this wind alone predic-
tion should be made.
तथा च गर्गः
दिनार्द्धमथवा वायुर्द्वौ मासौ तत्र वर्षति ।
चतुर्भागेन मासं तु शुक्लोऽर्द्धार्थं प्रवर्षति ॥
पूर्वे चैवार्द्धदिवसे पूर्वी मासौ तु वर्षति ।