बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

Adh. XVII. Sl. 2-3.] सप्तदशोऽध्यायः 185
know the past, present and future has been explained by
me in the (astronomical treatise, viz.) Pancha Siddhantika
on the lines of the Suryasiddhanta.
वियति चरतां ग्रहाणामुपुर्य्युपर्यात्ममार्गसंस्थानाम् ।
अतिदूराद्दृग्विषये समतामिव सम्प्रयातानाम् ॥२॥
आसन्नक्रमयोगाद्भेदोल्लेखांशुमर्दनासव्यैः ।
युद्धं चतुष्प्रकारं पराशराद्यैर्मुनिभिरुक्तम् ॥३॥
Slokas 2-3.—The planets move in the firmament
with their orbits lying one over another, but, owing to the
great distance, they appear to our eyest o move on one
even surface. According to the degree of their (seeming)
approachment, there are four kinds of conflicts as stated
by Parasara and other sages, viz. भेद-Bheda (occulta-
tion, cleaving), उल्लेख-Ullekha (grazing), अंशुमर्दन-Amsu-
mardana (clashing of the rays) and अपसव्य-Apasavya
(passing southward)
तथा च पराशरः। भेदनमारोहणमुल्लेखनं रश्मिसंसर्गश्चेति। ग्रहयुद्धं
चतुर्विधमाचक्षते कुशलाः। तेषां पूर्वात्पूर्वो गरीयान्।
तथा च गर्गः।
छादनं रोधनं चैव रश्मिमर्दस्तथैव च।
अपसव्यं ग्रहाणां च चतुर्धा युद्धमुच्यते ॥
तथा च काश्यपः ।
सर्वग्रहेभ्यः शीघ्रेन्दुस्ततस्तस्यैव चारुजः ।
भार्गवो रविभौमौ च जीवो मन्दः शनैश्चरः ॥
शीघ्रगा मन्दगांश्चेति काले त्वेकक्षैगामिनः ।
ततो योगो भवेदेषां यतोऽङ्गारथैकमाश्रिताः ॥
उपर्युपरि संस्थास्ते दृश्यन्ते युगपद्स्थिताः ।
भेदोल्लेखांशुमर्दांश्चापसव्यश्च तथापरः ॥
चतुष्प्रकारः संयोगो ज्ञेये तु दिविचारिणाम् ।
बृ. सं. 24