बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

152 बृहत्संहितायाम् [Adh. XII. Sl. 16-17
Sloka 15.—The time of rising of Agasthya for each
country should be determined and stated through cal-
culations by the astronomer. Now, for Ujjain, it takes
place when the Sun's true position is 7° short of sign
Kanya.
(a) Colebrooke has copiously commented on this passage.
Misc. Essays, ii. p. 353, seq. (As Res. ix). The passage from the
Panchasiddhantika referred to by Colebrooke, as analogous to one
in the Bhasvati is :
विषुवच्छायार्धगुणा पञ्चकृतिस्तत्कलास्ततश्चापम् ।
छायात्रिसप्तकयुतं दशभिर्गुणितं विनाड्यस्ताः ॥
ताभिः कर्कटकाद्याद्यल्लग्नं तादृशे सहस्रांशौ ।
याम्याशावानितामुखविशेषतिलको मुनिरगस्त्यः ॥ पञ्चसिद्धान्तिका ॥
"Multiply half the length of the equinoctial shadow by 25;
take from this product, expressed in minutes, the corresponding
arc : add the length of the shadow multiplied by 21; multiply by
10 ; this gives the number in Vinadis. At this number, reckoning
from the beginning of Cancer, stands the Sun when Agasthya rises
in the south, like a mark on the front of a damsel."
तथा च समाससंहितायाम् ।
सप्तभिरंशैः कन्यामप्राप्ते रोमके तु दिवसकरे ।
दृष्टोऽगस्त्योऽवन्त्यां तत्समपूर्वापरेऽप्येवम् ॥
ईषत्प्रभिन्नेऽरुणरश्मिजालैर्नैशेऽन्धकारे दिशि दक्षिणस्याम् ।
सांवत्सरावेदितदिग्विभागे भूपोऽर्घमूर्व्यां प्रयतः प्रयच्छेत् ॥१६॥
कालोद्भवैः सुरभिभिः कुसुमैः फलैश्च
रत्नैश्च सागरभवैः कनकाम्बरैश्च ।
धेन्वा वृषेण परमान्नयुतैश्च भक्ष्यै-
र्दध्यक्षतैः सुरभिधूपविलेपनैश्च ॥१७॥
Slokas 16-17.—At the time when the nocturnal dark-
ness is just pierced by the mass of Aruna's rays, the king
being pure should offer in the south on the Earth the