भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

प्रथमपरिच्छेदः । ११९
तथां,
कस्तूरी धूपगन्धा वहति विनिहिता पीततां पाथसोऽन्त-
र्निःशेषं या निविष्टा भवति हुतवहे भस्मसादेव सद्यः ।
या च न्यस्ता तुलायां कलयति गुरुतां मर्दिता रूक्षतां च
ज्ञेया कस्तूरिकेयं खलु कृतमतिभिः कृत्रिमा नैव सेव्या ॥
इति कस्तूरीप्रकरणम् ।
गोरोचनातिशिशिरा विषदोषहन्त्री
रुच्या च पाचनकरी क्रिमिकुष्ठहन्त्री ।
भूतग्रहोपशमनी कुरुते च वश्यं
सर्वत्र मङ्गलकरी जनमोहिनी च ॥
गोरोचना ।
अथ कर्पूरः ।
पोतास्यो भीमसेनस्तदनु शितकरः शर्करावाससंज्ञः
१पांशुः पिण्डाब्जसारस्तदनु हिमयुतो बालुका जूटिका च ।
पश्चादास्या तुषारस्तदुपरि सहिमश्शीतलः पच्चिकान्या
कर्पूरश्वेति भेदा गुणरसमहसां चैव ३ह्रस्वेन दृश्याः ॥
इति कर्पूरभेदाः ।
कर्पूरश्शिशिरस्तिक्तः कटुः श्लेष्मास्रपित्तनुत् ।
तृष्णाविदाहकण्ठस्थदोषघ्नोऽक्षिरुजापहः ॥
किञ्च,
कर्पूरो नूतनस्तिक्तः स्निग्धश्चोष्णश्च दाहदः ।
चिरस्थो दाहशोषघ्नः सुधौतश्शुभकृत्परः ॥
शिरोमध्ये तलं चेति कर्पूरस्त्रिविधो मतः ।
शिरः स्तम्भाग्रसञ्जातं मध्यं पर्णे तले तलम् ।
शिरोमध्यतलानां च क्रमेण गुणगौरवम् ॥
१. P 1.; P 2. पांसुः ।
२. T 2. हित ।
३. T 2. P 2. दृश्येन ।