भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

१२ भोजनकुतूहले
क्षुद्राम्रं बालमम्लोष्णं कटु पाके समीरजित् ।
कफपित्तहरं रुच्यं कटूष्णं रक्तशोषणम् ॥
क्षुद्राम्रम् ।
लवणाम्रफलं रुच्यं दीपनं वातनाशनम् ।
भ्रमक्लमहरं हृद्यं मदमूर्च्छाप्रलापजित् ॥
लवणाम्रफलम् ।
भाविकाऽम्ला कषायोष्णा कण्ठ्या वातबलासजित् ।
रुच्याग्निदीपनी वर्ण्या व्रणे कण्ठामये हिता ॥
आवाडें ।
हृद्यं तिक्तं ज्वरश्वासकासकण्डूतिकुष्ठजित् ।
कफपित्तारुचीन् हन्ति वातलं कटुकीफलम् ॥
सोंडेकाई ।
पिच्छलं गुरु विष्टम्भि पक्वं कटुकिकाफलम् ।
पक्वसोंडेकाई ।
अलर्कस्तिक्ततीक्ष्णोष्णः शोफानिलकफक्रिमीन् ।
प्लीहगुल्मश्वासकासकण्डूदुर्नामपीनसान् ॥
हिक्काऽरुच्यान्त्रशूलाशोमदोल्बणविषान् जयेत् ।
अलर्क; मूलसोंडेकाई । गोरखिरिंगणीति महाराष्ट्रः ।
अक्षीयस्य फलं तिक्तं कषायं कफवातजित् ।
वीसर्पव्रणगुल्मामरक्तातीसारमेहजित् ॥
व्याहडे ।
कषायतिक्तं कतकं फलं शीतं सरं लघु ।
पित्तास्रमेहतृट्शोषविषवाताक्षिरोगजित् ॥
पक्वं तु कतकं तिक्तकषायं स्वादु पिच्छलम् ।
चक्षुष्यं दीपनं श्लेष्मपित्ततृड्विषमेहजित् ॥
चिलबीज ।
१. P1, P2. अक्षीर.