सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)

भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)

Bhaishajya Ratnavali Hindi

कविराज गोविन्ददास सेन (टीकाकार: वैद्य शंकरलाल) द्वारा

स्रोत: Bhaishajya Ratnavali with Hindi Translation by Vaidya Shankar Lal (1942) (उद्गम)

DevanagariHindipublished1,416 पृष्ठ

पृष्ठ 209, कुल 1416 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 209

प्रकरणम् ] भाषाटीकासहिता । १७७

और जलदोषजनितरोग आदि सम्पूर्ण व्याधियोंको दूर करताहै ॥ ३५-३७ ॥

महाराजवटी ।

रसगन्धकमभ्रं च प्रत्येकं कर्षसम्मितम् ।
वृद्धदारकवङ्गं च लौहं कर्षार्द्धकं क्षिपेत् ॥ ३८ ॥
स्वर्णं ताम्रं च कर्पूरं प्रत्येकं कर्षपादिकम् ।
शक्राशनं वरी चैव श्वेतसर्ज्वलवङ्गकम् ॥ ३९ ॥
कोकिलाक्षं विदारी च मुसली शूकशिम्बिकम् ।
जातीफलं तथा कोषं बला नागबला तथा ॥ ४० ॥
माषद्वयमितं भागं तालमूल्या रसेन च ।
पिष्ट्वा च वटिका कार्य्या चतुर्गुञ्जाप्रमाणतः ॥ ४१ ॥

शुद्ध पारा, शुद्ध गन्धक और अभ्रक ये प्रत्येक एकएक कर्ष एवं शोधित विधारेके बीज, वङ्ग और लोहभस्म ये प्रत्येक आधा २ कर्ष, सोना, ताँबा और कपूर चौथाई कर्ष, भाँग, शतावर, सफेदराल, लौंग, तालमखाना, विदारीकन्द, मुसली, कौंचके बीज, जायफल, जावित्री, खिरेंटी और गंगेरन इन औषधियोंको दो दो माशे परिमाण लेवे । सबको एकत्र मुसलीके क्वाथके साथ खरल करके चार चार रत्तीकी गोलियाँ बनालेवे ॥ ३८-४१ ॥

मधुना भक्षयेत्प्रातर्विषमज्वरशान्तये ।
धातुस्थाँश्च ज्वरान्सर्वान् हन्यादेव न संशयः ॥ ४२ ॥
वातिकं पैत्तिकं चैव श्लैष्मिकं सान्निपातिकम् ।
ज्वरं नानाविधं हन्ति कासं श्वासं क्षयं तथा ॥ ४३ ॥
बलपुष्टिकरं नित्यं कामिनीं रमयेत्सदा ।
न च शुक्रक्षयं याति न बलं ह्रासतां व्रजेत् ॥ ४४ ॥
ऊर्ध्वगं श्लेष्मजं हन्ति सन्निपातं सुदारुणम् ।
कामलां पाण्डुरोगं च प्रमेहं रक्तपित्तकम् ॥
महाराजवटी ख्याता राजयोग्या च सर्वदा ॥ ४५ ॥

इनमेंसे प्रतिदिन प्रातःकाल एकएक गोली शहदके साथ सेवन करनेसे
शान्त होता है । ये गोलियाँ धातुगतज्वर सब प्रकारके वातज, पित्तज, श्लैष्मिक

१२