बौधायन शुल्बसूत्रम् (आचार्य बौधायन - प्राचीन वैदिक रेखागणित, ज्यामिति एवं वेदी-निर्माण सटीक)

अथ तृतीयोऽध्यायः ।
अथ वै भवति श्येनचितं चिन्वीत सुवर्गकाम इति ॥ १ ॥
अथेदानों श्येनस्य प्रकृतित्वेन प्रथममनुष्ठेयत्वात्तत्स्वरूपं दर्शयति—
अथेति । ब्राह्मणमिति शेषः । श्येनचितं चिन्वीत स्वर्गकाम इति सामा-
न्यतः श्येनचिदाकारस्य स्वर्ग (फल ?) कत्वमवगम्यते ॥ १ ॥
आद्येऽध्याये सामान्येन सर्वक्षेत्रकरणमुक्तम् । द्वितीयेऽध्यायेऽग्नीनामविशे-
षेण परिभाषा कथिता । छन्दश्चितश्चयनं विशेषाभावात् परिभाषासूत्रम् । इदानी-
मग्नीनां सर्वेषामाकृतिविशेषं विवक्ष्याह । अथेति । श्येन इव चित् श्येन-
चित् ॥ १ ॥
आकृतिद्वैविध्यं चतुरश्रात्मा श्येनाकृतिश्च विज्ञायते ॥ २ ॥
आकृतीति । श्येनचित आकृतिद्वैविध्यमित्यर्थः । श्रुतिचोदितश्येन-
चिदाकृतिभेदो द्विविध इति यावत् । ननु श्येनचिद्विधायकवाक्ये श्येनचितो
द्वैविध्याप्रतीतेः कथं श्येनचिद् द्विविध इत्याशङ्क्य “वयसां वा एषः प्रति-
मया चीयत” इति वयःप्रतिमाकारतया श्येनचितो विधानात् , “समचतुर-
श्राभिरग्निं चिनुत” इति समचतुरश्राकारतया च श्येनचितो विधा-
नात् , श्येनचित आकृतिद्वयमपि सम्भवति इत्याह चतुरश्रात्मेति ।
श्येनचित आत्मा समचतुरश्र इत्यर्थः । समचतुरश्राकारतया कर्त्तव्यस्य
श्येनचित आत्मा समचतुरश्र इति यावत् । श्येनाकृतिश्चेति । श्येनस्य
आकृतिरिव आकृतिर्यस्य सः श्येनाकृतिरित्यर्थः । वयःप्रतिमाकारतया
कर्त्तव्यस्य श्येनचितः श्येनाख्यपक्ष्याकृतिरिति यावत् ॥ २ ॥
आकृतिरिति । प्रतिज्ञातस्य श्येनस्य रूपद्वैविध्यम् । अस्तीति वाक्यशेषः । तदेव-
दर्शयति । चतुरश्रात्मेति । आकृतिसंहितो बहुव्रीहिः । चतुरश्र आत्मा यस्य स चतुर-
श्रात्मा श्येनचित् । अथवा चतुरस्र आत्मा श्येनचित इति वाक्यशेषः । श्येनस्येवा-
कृतिर्यस्येति श्येनाकृतिः । कारणमाह—विज्ञायत इति । श्रुतिरवगम्यते ॥ २ ॥