सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संग्रह पर लौटें

बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

Baudhayana Shrautasutra of Taittiriya Samhita with Commentary

आचार्य बौधायन (सम्पादक: डब्ल्यू. कालन्द) द्वारा

DevanagariHindipublished774 पृष्ठ

यत्ते शिल्पमिति च ' व्याहृतीर्जपिलापो व इति यजमान
उपतिष्ठत ' एवमुत्तरैरुपस्थानं व्याहृतीर्जपित्वा ' सप्त सूर्याः
सप्त दिशो नानासूर्या यद् द्यावशिरं देवानामिति चतस्रः
सौरीः पुरस्तात्केदसम्भरमित्येकामर्धमासा इत्युपरिष्टात्कांला
अप्सु निविशन्त इति१ दक्षिणतः ' किग्ँ स्विद्वेति पञ्च ४
वैष्णवीः२ ' पृच्छामि त्वा परं मृत्युमिति चतस्रो मृत्युमतीः '
पृच्छामि त्वा पापकृत इति चतस्रो निरयवतीरौ३ यस्मिन्नग्ने
नयेति द्वे ' अग्निस्र जातवेदास्येत्यष्टौ दिश्या दिशो व इति
यजमानः ' प्रभ्राजमाना इत्येकादश रुद्राः ' प्रभ्राजमान्य
इत्येकादश रुद्राण्यः पदशो मध्ये ' रूपाणि व इति यज- १०
मानः ' स्वानभ्राडित्येकादश गन्धर्वगणाः पदशः पश्चात्सौरी
मिमायेत्येका४ ' वराहवः श्वतपस इति सप्त वाताः पदशः '
समानमेतदिति वृष्टिमती५ ' यदक्षरमिति लोको ' जम-
दग्निरित्याप्यायितस्तंक्षंयोरिति शंयुः ' सहस्रवृदित्यष्टौ
संयानीः ' स संग्राम इति द्वे च६ ' पवित्रवन्तः पवित्रं ते १४
ब्रह्मा देवानामसतः सद्यः इति चतस्रः पवित्रवत्य उत्तरतो '
ऽसौ य ऋक्षा इति सप्त मध्ये ' ऽन्धो मणिमिति पञ्च
१ द्वे ins. M.
२ Thus BHU ; वैष्णाव्यः M Be Ben.
३ निरपवतौ० B ; पषमतौर० Ben ; यमवतौर० Be.
४ एकां H Be Ben U.
५ ०तीं HU ; दृष्टिभिर् M ; Be Ben om. the word.
६ om. B,

वैश्वदेवैरुत्तरत ' आ तमग्ने रथमिति तिस्र ' आतनुष्वेति
चतस्र ' आ मन्द्रैरित्येकां यजमान उपदध्यादंणुरभिष्येति द्वे '
सुब्रह्मख्योमित्येकामरुणाश्च दूति चतस्रो रेवतीर्ब्रह्मण उद-
रणमसौति चतस्रो ब्रह्मसदना ' अष्टयोनीमित्यष्टौ दिश्या '
५ मित्रस्य वरुणस्येत्यष्टौ दिश्याः ' पुष्करपर्णँ रुक्मँ हिरण्मयं
पुरुषं कूर्ममिति महाग्निवदेव १ तान्युपधाय हंसः शुचिष-
दिति द्वे दूरोहणे पुरुषमभितस्त॑दित्यदमिति द्वे मध्ये '
वसूनाँ रुद्राणामित्यष्टावुत्तरतो ' रश्मयो व दूति यजमान '
आरोगस्येत्यष्टावुपरिष्टादापो व इति यजमानः ' प्रभ्राज-
१० मानानामित्येकादश प्रभ्राजमानानामिति चैकादश मध्ये '
रूपाणि व दूति यजमानो ' ऽग्नेः पूर्वदिश्यस्येत्यष्टौ दिश्या '
[L

४३४ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [१६।२०।]
तिस्रः ।' पुनर्मामैत्विति च तिस्रः१ ।' स्वयमातृण्णादि समान-
मुत्तरऽ̄ सावित्रेण ' स्वयमातृण्णा लोकंपृणान्वैता आपः पञ्च
चितयो भवन्ति ' प्रतिदिशं चितीः२ पुष्करपर्णादिभिः
प्रच्छादनं ' लोकं पृणयैव द्वितीयामेत्याः प्रथमचितिवन्न '
पुष्करपर्णादय ' उत्तरतो३ लोकंपृणयापवर्गा ' दीर्घदारुभि- ५
र्मञ्चं४ कृत्वा पृष्टो दिवीति पुरीषव्यूहनमन्त्येष्टके५ शतरुद्रीय-
होमो ' ऽ̄नुशूक्सनान्ते ऽ̄ग्निप्रणयनम् ' हूयमानायां६ वैश्वान-
यज्ञो ब्राह्मणेन७ व्याख्यातो ऽ̄नकामस्य सर्वकामस्य८ वा
पर्वणिपर्वणि वैश्वानयज्ञः ।' सोत्तरवेदिषु क्रतुषु चिन्वीतेति
यथाब्राह्मणं ' तस्यैतद्वतमिति यथाब्राह्मणं संमितासु१० व्रत- १०
समुच्चया१० ।' आपो न बीभत्स्या यथाब्राह्मणमेककामः ११

१ चतस्रः M ; चतिस्र: the other MSS.
२ चितिं H चितिः U.
३ उत्तर Be Ben.
४ ०र्मेचं M.
५ ०मंत्येष्टकोर्ध्व MUH.
६ Uncertain reading; हूयमानायां U Be BU; ह्रियमाणायां M :
ह्रौयमाणायां Ben.
७ Thus Sāyaṇa (comm. on Taitt. Ār.); ब्राह्मण MUH; ब्राह्मणे Be Ben ; B om. the word.
८ स्वर्ग० M.
९ चेतव्यस् ins. M.
१० Uncertain reading ; HU read as given in the text ; संमितं व्रत-समुच्चय B; समभितस्य व्रतसमुच्चय Be Ben; संमितव्रतसमुच्चय M.
११ यथाब्राह्मणमेककाम: Be Ben ; यथाब्राह्मणकाम: HBUM.

काठकम्
[ १८ । १० । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ४३५
सर्वकामो वा ˈ आपो¹ वा इदग्ग् सर्वमिति ब्राह्मणं² विज्ञा-
यते ब्रह्म वा आपो यदाप³ उपधीयन्ते ब्रह्म⁴ वै⁴ तदात्म-
न्वत्ते ब्रह्मणः सायुज्यग्ग् सलोकतामाप्नोति य एतमग्निं⁵
चितुत इति ˈ संतिष्ठत आरुणकेतुकः संतिष्ठत आरुण-
ः केतुकः ˈ ॥ १० ॥ अष्टमः ॥⁶
॥ इत्यत्येकोनविंशः प्रश्नः ॥
१ वापो UBH वा आपो Be.
२ om. M.
३ Thus MU (pr. m.) ; यदप all the other MSS.
४ अक्षौव M.
५ Be Ben ins. चित्वा ।
६ Adhyāya numbers for this praśna are found only in M. ; the
MSS. agree all in designing this praśna as काठकसूत्रम् or काठकम् ।

CORRIGENDA.
Page 20, l. 8, read तन्नः instead of तन्न
,, 70, l. 12 ,, ॰धारयत्य॰ ,, ’धारयत्य॰
,, 96, l. 10 ,, षोडशतय्य ,, ॰तर्य
,, 187, l. 4 ,, प्लवौ॰ ,, प्लवो॰
,, 200, l. 1 ,, उवैवैष’ ,, उ’वैवैष’
,, 226. l. 5 ,, सुवर्णमधै॰
,, 336, note ६ ,, ॰ध्वरि॰

Digitized by Madhuban Trust
CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

Digitized by Madhuban Trust
CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

Digitized by Madhuban Trust

CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

इस पृष्ठ पर कोई देवनागरी / संस्कृत (वेदाङ्ग कल्प / श्रौत / गृह्य / शुल्ब सूत्र) पाठ मुद्रित नहीं है। यह केवल एक अलङ्कृत आवरण/पृष्ठ-सज्जा (decorative pattern/endpaper) है।

पृष्ठ पर केवल डिजिटलीकरण के निम्नलिखित अंग्रेज़ी जलचिह्न (watermarks) अंकित हैं:

Digitized by Madhuban Trust
CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband